Karst: suyun oyduğu kayalar
Kireç taşı (kalker), jips ve kaya tuzu suda erir. Yağmur suyu havadaki karbondioksiti alıp hafif asitli hâle gelir ve bu kayaları yavaş yavaş eritir. Ortaya çıkan şekillere karstik şekiller denir. Türkiye'de en yaygın oldukları yer Toroslar ve Akdeniz Bölgesi'dir.
| Şekil | Kısaca |
|---|---|
| Lapya | Yüzeydeki küçük erime olukları |
| Dolin | Kapalı küçük erime çukuru |
| Uvala | Dolinlerin birleşmesiyle oluşan büyük çukur |
| Polye | Karstik çukurların en büyüğü, tabanı düz ova (Elmalı, Muğla, Acıpayam) |
| Obruk | Yeraltı boşluğunun tavanının çökmesiyle oluşan derin kuyu (Konya Karapınar, Kızören) |
| Mağara | Yeraltında suyun oyduğu geniş boşluk |
| Sarkıt, dikit, sütun | Damlayan sudaki kirecin tavanda ve tabanda birikmesi |
Mağaraları inceleyen bilime speleoloji denir. Mağaralar turizmde üç yolla kullanılır: görsellik (sarkıt, dikit, yeraltı gölü), sağlık (nemli ve temiz mikroklima) ve kültür-inanç (tarih öncesi yerleşim, kutsal mekân).
Cevapla, yolun devamı açılsın
1 bölüm kaldı
Turizme açık mağaralar
| Mağara | İl (ilçe) | Öne çıkan özellik |
|---|---|---|
| Ballıca | Tokat (Pazar) | Zengin damlataşlar, soğan biçimli sarkıtlar |
| İnsuyu | Burdur | Turizme ilk açılan mağaralardan, yeraltı gölleri |
| Damlataş | Antalya (Alanya) | 1948'de bulundu; nemli havası astıma iyi gelir |
| Dim | Antalya (Alanya) | Büyük salonlar, yeraltı gölü |
| Altınbeşik | Antalya (İbradı) | Türkiye'nin en büyük yeraltı gölü, botla gezilir, milli park |
| Zeytintaşı | Antalya (Serik) | İnce, narin sarkıtlar |
| Dupnisa | Kırklareli (Demirköy) | Trakya'nın turizme açık mağarası, yarasa kolonileri |
| Gökgöl | Zonguldak | Karadeniz'in uzun turistik mağarası |
| Cehennemağzı | Zonguldak (Ereğli) | Herakles'in yeraltına indiği yer diye anlatılır |
| Karaca | Gümüşhane (Torul) | Renkli damlataşlar |
| Oylat | Bursa (İnegöl) | Oylat Kaplıcaları yanında |
| Kaklık | Denizli (Honaz) | “Yeraltı Pamukkalesi”, traverten basamakları, içinde termal su |
| Gilindire (Aynalıgöl) | Mersin (Aydıncık) | Büyük yeraltı gölü |
| Ilgarini | Kastamonu (Pınarbaşı) | Küre Dağları'nda büyük fosil mağara |
| Tınaztepe | Konya (Seydişehir) | Uzun mağara sistemi |
Ballıca, İnsuyu ve Damlataş sınavda en çok sorulan üçlüdür. Hepsinin karşılığı farklı bir ildir: Tokat, Burdur, Antalya.
İki rekoru da karıştırma. Türkiye'nin en derin mağarası, yaklaşık 1430 m derinliğiyle Mersin Anamur'daki Peynirlikönü (EGMA) Mağarası'dır. En uzun mağara ise Isparta Yenişarbademli'deki Pınargözü Mağarası sayılır; tamamı henüz keşfedilmemiştir. Pınargözü, güneyinde Beyşehir Gölü bulunan Kızıldağ Milli Parkı'nın sınırları içindedir.
Tarih öncesi ve kutsal mağaralar
Mağaralar binlerce yıl insana barınak oldu. Bu mağaralar kültür turizminin de konusudur:
| Mağara | İl | Neden önemli? |
|---|---|---|
| Karain | Antalya (Döşemealtı) | Paleolitik Çağ'dan Roma'ya kadar kullanıldı; UNESCO Geçici Listesi'nde |
| Yarımburgaz | İstanbul (Başakşehir) | İstanbul'un bilinen en eski yerleşim izlerinden, Alt Paleolitik |
| Öküzini | Antalya | Paleolitik ve Epipaleolitik buluntular |
| Üçağızlı | Hatay | Üst Paleolitik süs eşyaları |
| Ashab-ı Kehf | Mersin (Tarsus) | Yedi Uyurlar anlatısı; Efes ve Afşin'de de aynı anlatıya bağlanan mağaralar var |
| St. Pierre Kilisesi | Hatay (Antakya) | Mağara kilise, Hristiyanlar için hac yeri |
| Cennet ve Cehennem | Mersin (Silifke) | Dev obruklar; Cennet Obruğu'nun dibinde bir şapel |
Tarih öncesi mağaraların kazı bulguları “Tarih Öncesi Anadolu” dersinde ayrıntılı işlenir.
Tahmin et
Damlataş Mağarası'na yıllardır astım hastaları gelir. Sence mağara havası neden iyi gelir?
Travertenler ve Pamukkale
Traverten, sıcak su kaynaklarının çevresinde oluşan beyaz basamaklardır. Yeraltındaki termal su kireç taşından geçerken kalsiyum karbonat çözer. Su yüzeye çıkınca basınç düşer, içindeki karbondioksit havaya kaçar ve kalsiyum karbonat çökelir. Su yamaçtan aşağı aktıkça çökelme katman katman sürer ve havuzlu basamaklar oluşur.
Pamukkale (Denizli) dünyanın en tanınmış traverten alanıdır. Hemen üstünde Hierapolis antik kenti ve Roma döneminden kalma termal havuz (Antik Havuz) bulunur. Alan 1988'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne hem doğal hem kültürel değer olarak girdi. Yakındaki Karahayıt'ta demir oksit nedeniyle kırmızı travertenler görülür.
Pamukkale doğa, kültür ve termal turizminin aynı yerde buluştuğu bir örnektir. Travertenler kırılgandır; bu yüzden ziyaretçiler yalnızca belirlenen yollarda ve çıplak ayakla yürüyebilir. 1970'lerden sonra travertenlerin çevresine yapılan oteller ve yoğun kullanım havuzlara zarar verdi; birçok otel yıkıldı ve termal su artık travertenleri korumaya yönlendiriliyor.
Kendi cümlelerinle anlat
Pamukkale travertenlerinin oluşumunu bir turiste üç cümleyle anlat.