Kıyılar, adalar ve mavi bayrak

13 dk 4 / 11. ders

Kıyı tipleri

Kıyının şekli, dağların kıyıya göre nasıl uzandığına bağlıdır.

Kıyı tipiNasıl oluştu?Türkiye'de örnekTurizme etkisi
BoyunaDağlar kıyıya paralelKaradeniz, Akdeniz'in çoğuKıyı düz, liman az, iç kesime ulaşım zor
EnineDağlar kıyıya dikEgeKoy, körfez, yarımada bol; yat turizmi
RiaAkarsu vadilerinin deniz altında kalmasıHaliç, İstanbul Boğazı çevresi, Muğla koylarıDoğal limanlar
DalmaçyaKıyıya paralel vadilerin su altında kalması, önünde adalarKaş-KekovaKorunaklı koylar, tekne turları
Limanlı (lagünlü)Kıyı kordonu koyun önünü kapatırKüçükçekmece, Akyatan, ÖlüdenizKumsal ve kuş gözlemi
FalezliDalga aşındırmasıyla dik yarAntalya'nın traverten falezleriManzara, ama plaj dar

Fiyort, buzulların oyduğu vadilerin deniz altında kalmasıyla oluşur ve Türkiye'de gerçek fiyort yoktur. Yine de Sinop'taki Hamsilos Koyu, dar ve uzun bir girinti olduğu için “Türkiye'nin fiyortu” diye anılır. Boyuna kıyıda doğal liman azdır; Boztepe Burnu'nda kurulan Sinop, kuzey rüzgârlarına kapalı koyuyla Karadeniz Bölgesi'nin doğal limanı sayılır. Ne var ki iç bölgelere kara yolları geç yapıldığı için görece yalıtılmış kalmış, art bölgesi (hinterlandı) dar olmuştur; Kırım Savaşı'ndan sonra deniz ticaretindeki yerini İnebolu ve Samsun almıştır.

Dalgaların biriktirdiği kum ve çakıl bir adayı karaya bağlarsa bu sete tombolo (bağlama seti) denir. Balıkesir'deki Kapıdağ Yarımadası eskiden bir adaydı, tomboloyla karaya bağlandı. Bir ucu açık kalan birikim setine ise kıyı oku denir.

Türkiye'nin en kuzey noktası Sinop'taki İnceburun'dur. En güney noktası Hatay Yayladağı'ndaki Topraktutan köyünün güneyi, en doğu noktası ise Iğdır'da Türkiye, İran ve Nahçıvan sınırlarının kesiştiği yerdir; Nahçıvan'a açılan Dilucu kapısı bu köşededir. Çanakkale Ayvacık'a bağlı Babakale, adalar sayılmazsa Asya kıtasının en batı ucudur ve ilin Anadolu yakasını oluşturan Biga Yarımadası'ndadır. Kıyılarımızın en uzunu ve en girintili çıkıntılısı Ege'dir. Karadeniz en az tuzlu, Akdeniz en tuzlu ve en sıcak denizimizdir. İstanbul Boğazı, Marmara Denizi ve Çanakkale Boğazı birlikte Türk Boğazlarını oluşturur; bu su yolu Karadeniz'i Ege Denizi'ne bağlar.

Akarsuların taşıdığı alüvyonlar kıyıyı zamanla denize doğru ilerletir: bir zamanlar deniz kıyısında olan Efes, Küçük Menderes'in alüvyonları körfezi doldurduğu için bugün denizden kilometrelerce içeride kalmıştır.

Soru 1
Ege kıyılarında koy, körfez ve yarımadaların çok olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Ne kadar eminsin?

Cevapla, yolun devamı açılsın

1 bölüm kaldı

Bu derste yanlış ya da eksik bir bilgi mi var?
Bu dersten 41 soru daha var Soru bankasında süresiz çöz, cevabı hemen gör.