Türkiye'nin iklimleri ve turizm
Türkiye orta kuşaktadır ve dağlar kıyıya paralel uzandığı için kısa mesafede çok farklı iklimler görülür. Deniz kara yüzeyinden yavaş ısınıp yavaş soğuduğu için kıyıları iç kesimlerden daha ılıman ve nemli yapar; kıyıya paralel dağlar bu deniz etkisinin içeri sokulmasını engellediği için iç bölgelerde karasal iklim hüküm sürer.
| İklim | Nerede? | Özellik | Turizme etkisi |
|---|---|---|---|
| Karadeniz | Karadeniz kıyıları | Her mevsim yağışlı, en çok Rize'ye yağar | Yeşil doğa, yayla turizmi; deniz sezonu kısa |
| Akdeniz | Akdeniz ve Ege kıyıları | Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı | Uzun deniz-güneş sezonu |
| Karasal | İç, Doğu ve Güneydoğu Anadolu | Yazları sıcak-kurak, kışları soğuk-karlı | Kış turizmi, kültür turları |
| Marmara (geçiş) | Marmara | Üç iklimin özelliklerini taşır | Dört mevsim şehir turizmi |
Akdeniz ve Ege kıyılarında güneşlenme süresi uzun, deniz suyu sıcaktır. Bu yüzden deniz-kum-güneş turizmi burada toplanmıştır. Karadeniz'in bulutlu ve yağışlı iklimi ise denizden çok yeşil yaylaları öne çıkarır.
Doğu Karadeniz'de kıyıya paralel dağlara çarpıp yükselen nemli hava soğuyarak bol yağış bırakır (orografik yağış); bu yüzden dağların denize bakan yamaçları çok yağış alırken iç kesime bakan yamaçları kurak kalır. Yıllık yağış Rize'de 2000 mm'yi aşar, Tuz Gölü çevresi gibi iç kesimlerde ise 300 mm dolayına iner. Akarsuları denize ulaşamayan Konya Kapalı Havzası da bu az yağışlı iç kesimdedir; bu yüzden Türkiye'nin tahıl ambarı Konya Ovası'nda sulama suyu kıttır. Yükselti batıdan doğuya arttığı için sıcaklık da doğuya doğru düşer: kışlar ortalama yükseltisi en fazla olan Doğu Anadolu'da en sert geçer ve en düşük ortalama sıcaklıklar Erzurum-Kars yöresinin bulunduğu Kuzeydoğu Anadolu'da görülür. Doğu Anadolu'da çevresine göre alçak bir çukur ova olan Iğdır Ovası ise daha sıcak ve kuraktır; burada pamuk bile yetişir. Karasal iklimin en sıcak kesimi Güneydoğu Anadolu'dur; yaz sıcaklıkları yer yer 40 °C'yi aşar ve doğal örtü steptir. Rüzgârlardan kuzeydoğudan esen soğuk rüzgâra poyraz, güneybatıdan esen ve yağış getirebilen rüzgâra lodos denir.
Cevapla, yolun devamı açılsın
1 bölüm kaldı
Bitki örtüsü tipleri
Türkiye topraklarının üçte birine yakını orman sayılan alandır: Orman Genel Müdürlüğü'ne göre 2025'te orman alanı 23,4 milyon hektardır, bu da ülke yüzölçümünün yaklaşık yüzde 30'u eder. Bitki örtüsünü iklim ve yükselti belirler.
| Bitki örtüsü | Nerede? | Tipik türler |
|---|---|---|
| Nemli orman | Karadeniz | Kayın, gürgen, kestane, ıhlamur, kızılağaç; yükseklerde ladin, göknar, sarıçam |
| Kızılçam ormanı | Akdeniz ve Ege kıyıları | Kızılçam; yükseklerde karaçam, Toros sediri, Toros göknarı, ardıç |
| Maki | Akdeniz ikliminin kıyı kesimi | Defne, mersin, zakkum, keçiboynuzu, kocayemiş, pırnal meşesi |
| Garig (frigana) | Makinin tahrip edildiği yerler | Bodur, seyrek çalılar, kekik, adaçayı |
| Psödomaki | Karadeniz ormanlarının tahrip edildiği yerler | Orman gülü, karayemiş gibi herdem yeşil çalılar |
| Step (bozkır) | İç Anadolu, Doğu ve Güneydoğu Anadolu | Geven, yavşan otu; ilkbaharda yeşerip yazın kuruyan otlar |
| Alpin (dağ) çayırı | Yüksek dağlarda orman sınırının üstü | Kısa boylu otlar, yaz otlakları |
| Longoz (subasar) | Taban suyu yüksek delta ve vadiler | Dişbudak, kızılağaç, sarmaşıklar |
Longoz ormanlarının en ünlüsü İğneada (Kırklareli)'dır; Sakarya'daki Acarlar ve Bursa'daki Karacabey longozları da önemlidir. Psödomaki, Karadeniz kıyısındaki Akdeniz bitki adacıklarına orman gülü, karayemiş ve fındık gibi Karadeniz (Öksin) türlerinin karışmasıyla oluşur. Doğu Anadolu'da Kars-Ardahan yaylası gibi yazları serin ve yağışlı kesimlerde ise yaz sonuna kadar yeşil kalan çayırlar yaygındır. Ormanların kesilmesiyle insan eliyle oluşan bozkıra antropojen step denir. Bitki örtüsünün cılız, iklimin kurak olduğu yerlerde toprak rüzgârla kolayca taşınır; rüzgâr erozyonunun en etkili olduğu yer İç Anadolu'da Konya Karapınar çevresidir. Maki, kışın da yaprağını dökmeyen herdem yeşil çalılardan oluşur. Akdeniz ikliminin simge ağacı zeytindir; yabani zeytin de maki topluluğunun türleri arasında yer alır. Akdeniz ikliminde başta kireç taşı olmak üzere kayaçlar üzerinde gelişen kırmızı renkli topraklara terra rossa denir; üzerinde en çok kızılçam ve maki yetişir.
Fitocoğrafik bölgeler
Bitki coğrafyacıları dünyayı önce büyük flora âlemlerine, sonra daha küçük flora (fitocoğrafik) bölgelerine ayırır. İki düzeyi karıştırma:
- Türkiye bütünüyle Holarktik flora âlemindedir.
- Türkiye'de üç fitocoğrafik bölge buluşur: Avrupa-Sibirya, Akdeniz ve İran-Turan.
| Fitocoğrafik bölge | Türkiye'de nerede? | Karakter örtüsü |
|---|---|---|
| Avrupa-Sibirya | Karadeniz kıyı kuşağı ve Trakya'nın kuzeyi | Nemli geniş yapraklı ve karışık ormanlar |
| Akdeniz | Akdeniz ve Ege kıyıları, Güney Marmara | Maki, garig, kızılçam |
| İran-Turan | İç Anadolu, Doğu ve Güneydoğu Anadolu | Step (bozkır) |
Avrupa-Sibirya bölgesi de ikiye ayrılır: batı ve orta Karadeniz Öksin, Doğu Karadeniz Kolşik kesimdir. Sınır olarak Ordu'daki Melet Irmağı kabul edilir.
Üç bölgenin buluşması ve dağlarla değişen iklim, Türkiye'yi bitki türleri bakımından Avrupa kıtasının tamamıyla yarışacak kadar zengin yapar.
Tahmin et
Bir soru “Türkiye'nin fitocoğrafik bölgelerinden biri” diye soruyor ve şıklarda hem Avrupa-Sibirya hem İran-Turan var. Ne yaparsın?
İğne yapraklı ve geniş yapraklı ağaçlar
| İğne yapraklı | Nerede? |
|---|---|
| Kızılçam | Akdeniz ve Ege kıyıları; ülkemizde en geniş alan kaplayan ağaç türü |
| Karaçam | Akdeniz dağları ve İç Anadolu kenarları |
| Sarıçam | Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu dağları (Sarıkamış) |
| Ladin | Doğu Karadeniz |
| Göknar ve sedir | Karadeniz göknarı kuzeyde; Toros göknarı ve Toros sediri Akdeniz dağlarında |
| Ardıç | Kurak dağ yamaçları |
| Geniş yapraklı | Nerede? |
|---|---|
| Kayın | Karadeniz'in en karakteristik geniş yapraklı ağacı |
| Meşe | Hemen her bölgede; Güneydoğu Toroslar'da ve Trakya'da yaygın |
| Gürgen, kestane, ıhlamur | Karadeniz |
| Kızılağaç, dişbudak | Nemli vadiler ve longozlar |
| Çınar, söğüt, kavak | Akarsu kenarları |
Karadeniz'de kıyıdan zirveye doğru tırmanırken önce geniş yapraklı, sonra karışık, sonra iğne yapraklı ormanlardan geçer ve orman sınırının üstünde alpin çayırlara ulaşırsın. Bu basamaklanma doğa yürüyüşlerinde anlatılacak güzel bir konudur.
Kendi cümlelerinle anlat
Kaçkarlar'da kıyıdan zirveye çıkan bir doğa yürüyüşünde grubuna bitki örtüsünün nasıl değiştiğini anlat.