Dört koruma statüsü
Doğal alanları koruyan temel yasa 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu'dur (1983). Bu alanları bugün Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü yönetir. Kanun dört statü tanımlar:
| Statü | Kısaca | Örnek |
|---|---|---|
| Milli park | Ulusal ve uluslararası ölçekte ender doğal ve kültürel değerleri olan; koruma, dinlenme ve turizm alanları bulunan geniş alan | Yedigöller, Köprülü Kanyon |
| Tabiat parkı | Bitki örtüsü ve yaban hayatı zengin, manzarası bütünlüklü, halkın dinlenip eğlenmesine uygun alan | Uzungöl, Ballıca Mağarası, Hamsilos |
| Tabiat anıtı | Doğanın oluşturduğu, bilimsel değeri olan tek bir unsur ya da küçük alan; milli park esaslarıyla korunur | Asırlık ulu ağaçlar, şelaleler, kaya oluşumları |
| Tabiatı koruma alanı | Nadir ve tehlikedeki ekosistemleri barındıran, yalnızca bilim ve eğitim için ayrılan, mutlak korunan alan | Kasnak Meşesi Ormanı (Isparta) |
2026 itibarıyla Türkiye'de 279 tabiat parkı, 111 tabiat anıtı, 32 tabiatı koruma alanı ve 85 yaban hayatı geliştirme sahası vardır. Yaban hayatı geliştirme sahası ise 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu'na (2003) göre av ve yaban hayvanlarının korunup geliştirildiği, yaşama ortamlarının iyileştirildiği ve gerektiğinde plana bağlı avlanmaya izin verilen sahadır. Bunların yanında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının yönettiği özel çevre koruma bölgeleri (Köyceğiz-Dalyan, Fethiye-Göcek, Patara, Kaş-Kekova, Pamukkale, Salda Gölü, Tuz Gölü gibi) ve sulak alanlar bulunur.
Cevapla, yolun devamı açılsın
1 bölüm kaldı
Milli parklar ve illeri
Türkiye'nin ilk milli parkı Yozgat Çamlığı'dır (1958); park adını içindeki Anadolu karaçamı ormanından alır. Aynı yıl Osmaniye'deki Karatepe-Aslantaş ilan edildi; onu Kuş Cenneti ve Soğuksu (1959), Uludağ (1961) ve Yedigöller (1965) izledi. 2025'te 50. milli park olarak Kahramanmaraş'taki Geben Vadisi ilan edildi. Ağustos 2026'da önce Türkiye'nin ilk deniz milli parkları (Fethiye-Kaş ve Kuzey Ege), ardından Nemrut Kalderası (Bitlis) ve 54. olarak Van Gölü Deveboynu Yarımadası milli park oldu. Yani 2026 itibarıyla 54 milli park vardır.
| Milli park | İl |
|---|---|
| Yedigöller, Abant Gölü (2022) | Bolu |
| Kuş Cenneti (Manyas) | Balıkesir |
| Sultan Sazlığı | Kayseri |
| Köprülü Kanyon | Antalya |
| Olimpos-Beydağları, Güllük Dağı-Termessos, Altınbeşik Mağarası | Antalya |
| Gala Gölü | Edirne |
| İğneada Longoz Ormanları | Kırklareli |
| Kazdağı | Balıkesir |
| Uludağ | Bursa |
| Dilek Yarımadası-Büyük Menderes Deltası | Aydın |
| Kovada Gölü, Kızıldağ | Isparta |
| Beyşehir Gölü | Konya |
| Ilgaz Dağı | Kastamonu-Çankırı |
| Küre Dağları | Kastamonu-Bartın |
| Kaçkar Dağları | Rize |
| Hatila Vadisi, Karagöl-Sahara | Artvin |
| Altındere Vadisi (Sümela) | Trabzon |
| Munzur Vadisi | Tunceli |
| Aladağlar | Niğde-Kayseri-Adana |
| Nemrut Dağı | Adıyaman-Malatya |
| Ağrı Dağı | Ağrı-Iğdır |
| Akdağ (2024) | Afyonkarahisar-Denizli |
| Karatepe-Aslantaş | Osmaniye |
| Başkomutan Tarihi | Afyonkarahisar-Kütahya-Uşak |
| Malazgirt Meydan Muharebesi Tarihi | Muş |
Osmaniye'deki Karatepe-Aslantaş Milli Parkı, Azatiwada'nın Geç Hitit sınır kalesini ve çift dilli yazıtlarını doğal çevresiyle birlikte korur.
Gelibolu Yarımadası ve Göreme eskiden milli parktı. Gelibolu 2014'te Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığına bağlandı; Göreme'nin milli park statüsü ise Kapadokya Alan Başkanlığı kurulduktan sonra 2019'da kaldırıldı. İkisi de 54 milli park arasında sayılmaz; eski kaynaklarda milli park olarak geçmelerine şaşırma. 1973'te ayrılan Gelibolu Yarımadası Tarihi Milli Parkı ilk tarihi milli parktı; bugün listede kalan tarihi milli parkların en eskisi olan Başkomutan ise 1981'de ilan edildi.
Tahmin et
I. Köprülü Kanyon II. Yedigöller III. Sultan Sazlığı IV. Abant Gölü V. Gala Gölü. Sence bunlardan hangileri aynı ildedir? Önce tahmin et.
Ramsar alanları
Ramsar Sözleşmesi, uluslararası öneme sahip sulak alanları ve özellikle su kuşlarının yaşam alanlarını korur. 2 Şubat 1971'de İran'ın Ramsar kentinde imzalandı; 2 Şubat bu yüzden Dünya Sulak Alanlar Günü'dür. Türkiye 1994'te taraf oldu.
2026 itibarıyla Türkiye'de 14 Ramsar alanı vardır:
| Ramsar alanı | İl | Ramsar alanı | İl |
|---|---|---|---|
| Manyas (Kuş) Gölü | Balıkesir | Gediz Deltası | İzmir |
| Sultan Sazlığı | Kayseri | Akyatan Lagünü | Adana |
| Seyfe Gölü | Kırşehir | Yumurtalık Lagünleri | Adana |
| Burdur Gölü | Burdur | Uluabat Gölü | Bursa |
| Göksu Deltası | Mersin | Meke Gölü | Konya |
| Kızılırmak Deltası | Samsun | Kızören Obruğu | Konya |
| Kuyucuk Gölü | Kars | Nemrut Kalderası | Bitlis |
Manyas Gölü kıyısındaki Kuş Cenneti Milli Parkı, 1976'da Avrupa Konseyi'nden A sınıfı Avrupa Diploması aldı. Burdur Gölü nesli tehlikedeki dikkuyruk ördeğinin, Gediz Deltası flamingoların, Göksu Deltası hem kuşların hem deniz kaplumbağalarının alanıdır. En son eklenen Nemrut Kalderası (2013), 2026'da milli park da oldu.
Jeopark ve biyosfer rezervi
Jeopark, jeolojik mirasın korunduğu, eğitim ve jeoturizm yoluyla yerel kalkınmanın desteklendiği alandır. Küresel Jeoparklar Ağı 2004'te kuruldu ve 2015'te UNESCO'nun resmî programı oldu.
Türkiye'nin ilk ve tek UNESCO Küresel Jeoparkı Kula-Salihli'dir (Manisa). 2013'te Kula Volkanik Jeoparkı olarak ağa katıldı; sonra sınırları Salihli'yi de içine alacak şekilde genişletildi ve adı Kula-Salihli oldu. Alanda genç volkanik koniler (yöre halkının “divlit” dediği), bazalt lav akıntıları, lav tünelleri, peri bacaları ve volkanik küle basılmış tarih öncesi insan ayak izleri bulunur.
Biyosfer rezervi, UNESCO'nun İnsan ve Biyosfer (MAB) programında koruma, sürdürülebilir kalkınma ve bilimsel araştırmayı birlikte yürüten alandır. Bu işlevler için alan, mutlak korunan çekirdek, araştırma ve eğitime açık tampon ve insanların yaşayıp çalıştığı geçiş bölgelerine ayrılır. Türkiye'nin tek biyosfer rezervi Artvin Borçka'daki Camili (Macahel) Havzası'dır (2005). Saf Kafkas arısının gen merkezidir.
Kendi cümlelerinle anlat
Bir turist “milli park ile tabiatı koruma alanı arasındaki fark ne?” diye soruyor. Ona kısaca açıkla.