Endemik flora ve fauna

13 dk 7 / 11. ders

Endemik, relikt, yerli ırk

Endemik tür, doğal olarak yalnızca sınırlı bir bölgede yaşayan ve dünyanın başka yerinde kendiliğinden bulunmayan türdür. Relikt tür ise geçmiş iklim dönemlerinden bugüne küçük alanlarda kalmış türdür. Dışarıdan gelip yayılarak yerli türleri ve biyoçeşitliliği tehdit eden yabancı türlere de istilacı tür denir. Kendi doğal yayılış alanında bulunan ama yalnızca oraya özgü olmayan, başka bölgelerde de yaşayabilen türe ise yerli tür denir. Yayılışı tek bir dağ, vadi ya da göl çevresi gibi çok dar bir alanla sınırlı endemiklere lokal (dar yayılışlı) endemik, dünyanın çok geniş bir bölümüne yayılmış türlere kozmopolit denir.

Bir ülke ya da yöredeki bitki türlerinin tümüne flora, hayvan türlerinin tümüne fauna, bir canlının doğal olarak yaşadığı yere habitat denir. Biyolojik çeşitlilik ise tür içindeki (genetik), türler arasındaki ve ekosistemler arasındaki çeşitliliğin bütünüdür.

Türkiye bu konuda çok zengindir. Üç fitocoğrafik bölgenin buluştuğu, dağlarla bölünmüş bir ülke olduğu için yaklaşık 12 bin bitki taksonu barındırır ve bunların yaklaşık üçte biri endemiktir. Bu sayı bütün Avrupa kıtasının bitki zenginliğine yakındır. Endemikler en çok Toroslar ve Amanoslar gibi Akdeniz dağları ile İç ve Doğu Anadolu dağlarında yoğunlaşır; Trakya ile Karadeniz Bölgesi ise endemik tür bakımından çok fakirdir. Anadolu ayrıca buğday, mercimek, nohut ve lale gibi pek çok bitkinin gen merkezidir. Gerçek vatanının Orta Asya olduğu sanılan lalenin Türkiye'de on beş kadar yabani türü yetişir; Anadolu'da XII. yüzyıldan beri süs bitkisi olarak kullanılır ve Avrupa'ya XVI. yüzyılda İstanbul'dan götürüldüğü sanılır.

Evcil hayvanlarda ise “tür” değil ırk sözü kullanılır. Van kedisi, Ankara kedisi, Kangal köpeği ve Ankara (tiftik) keçisi biyolojik olarak ayrı tür değil, Türkiye'de ortaya çıkmış yerli ırklardır. Sınav ise bunları “Türkiye'ye özgü” sayar: Mart 2026 sınavında Sivas kangalı, Van kedisi, Toros kurbağası ve inci kefali Türkiye'ye özgü grupta yer aldı; Sivrihisar gelinciği ise bu gruba girmedi.

Soru 1
Doğal olarak yalnızca belirli bir coğrafi alanda yaşayan, dünyanın başka bir yerinde kendiliğinden bulunmayan türlere ne ad verilir? (tek kelime)
Ne kadar eminsin?

Cevapla, yolun devamı açılsın

1 bölüm kaldı

Bu derste yanlış ya da eksik bir bilgi mi var?
Bu dersten 53 soru daha var Soru bankasında süresiz çöz, cevabı hemen gör.