Göller nasıl oluşur?
Göl, karada bir çanağın suyla dolmasıdır. Çanağı oluşturan olay gölün türünü belirler:
| Göl türü | Çanak nasıl oluştu? | Örnekler |
|---|---|---|
| Tektonik | Yer kabuğunun çökmesi | Tuz Gölü, Burdur, Eğirdir, Beyşehir, Sapanca, İznik, Hazar |
| Volkanik (krater, maar) | Volkan ağzında ya da patlama çukurunda su birikmesi | Nemrut Krater Gölü, Meke ve Acıgöl (maar), Gölcük (Isparta) |
| Volkanik set | Lav akıntısının bir vadinin önünü kapatması | Van Gölü, Çıldır, Erçek, Nazik |
| Karstik | Kireç taşının erimesiyle oluşan çukurlar | Salda, Avlan, Kestel, Kızören Obruğu |
| Heyelan set | Kayan toprak kütlesinin vadiyi tıkaması | Tortum, Abant, Yedigöller, Uzungöl, Sera |
| Alüvyal set | Akarsu alüvyonlarının bir körfezi ya da vadiyi kapatması | Bafa, Eymir, Mogan |
| Kıyı set (lagün) | Kıyı kordonunun bir koyun önünü kapatması | Büyükçekmece, Küçükçekmece, Terkos, Akyatan |
| Buzul | Buzulun oyduğu sirk çanakları | Kaçkar, Cilo, Aladağlar, Munzur gölleri |
| Baraj gölü | İnsan yapımı | Atatürk, Keban |
Eğimli arazi, bol yağış ve killi zemin heyelan riskini artırır; bu koşulların en belirgin olduğu Doğu Karadeniz'de heyelan set gölleri sık görülür. Güney Marmara'daki ikiz Uluabat ve Manyas (Kuş) gölleri ise Kuvaterner başında oluşmuş tektonik çöküntülerdedir. Tortum Gölü'nün suları, Tev Vadisi'ni kapatan heyelan kütlesini aşarak dökülünce Tortum Şelalesi oluşur. Bursa'da Uludağ'ın zirvesine yakın, yaklaşık 2420 m yükseklikteki Kilimli Göl ise bir buzul gölüdür.
Bafa Gölü (Aydın-Muğla) bir zamanlar Latmos körfeziydi. Büyük Menderes'in taşıdığı alüvyonlar körfezin ağzını kapattı ve kıyıdaki antik Herakleia kenti göl kıyısında kaldı.
Cevapla, yolun devamı açılsın
1 bölüm kaldı
Van Gölü ve Tuz Gölü
Van Gölü Türkiye'nin en büyük gölüdür (yaklaşık 3700 km²) ve 451 metreyi bulan en büyük derinliğiyle en derin gölüdür. Akıntısı olmayan kapalı bir havzadadır ve suyu sodalıdır, yani içilemez ve sulamada kullanılamaz. Gölü, Nemrut Dağı'nın lavları eski bir akarsu vadisinin önünü kapatarak oluşturdu; bu yüzden volkanik set gölü sayılır. Gölün güney kıyısına yakın Akdamar Adası'nda Kutsal Haç Kilisesi bulunur. Sodalı suda yalnızca bir balık türü yaşayabilir: inci kefali (endemik türler dersinde ayrıntısıyla göreceksin). Gölün dibinde siyanobakterilerin etkisiyle kalsiyum karbonatın çökelmesiyle oluşan ve 18 metreye kadar yükselen mikrobiyalitler, dünyanın en büyük mikrobiyalitleri arasında sayılır.
Tuz Gölü ikinci büyük göldür. Ankara, Konya ve Aksaray sınırlarında, İç Anadolu'nun kapalı havzasındadır. Çok sığdır, yazın büyük kısmı kurur ve üzeri bembeyaz bir tuz tabakasıyla kaplanır. Türkiye'nin tuz üretiminin büyük kısmı buradan çıkar. Gölün ortasındaki adacıklar, Türkiye'de flamingoların (allı turna) en büyük üreme kolonilerine ev sahipliği yapar.
| Göl | En… | İl |
|---|---|---|
| Van | en büyük, sodalı | Van-Bitlis |
| Tuz | ikinci büyük, en tuzlu | Ankara-Konya-Aksaray |
| Beyşehir | en büyük tatlı su gölü | Konya |
| Eğirdir | ikinci büyük tatlı su gölü | Isparta |
| Nemrut | en büyük krater gölü | Bitlis (Tatvan) |
Tahmin et
Türkiye'nin en büyük gölü olan Van Gölü'nde neden yalnızca tek bir balık türü yaşayabilir? Tahmin et.
Turistik göller
Göller deniz kıyısından farklı olarak sakin bir ortam sunar: yürüyüş, kamp, kuş gözlemi ve fotoğraf.
| Göl | İl | Turistik özelliği |
|---|---|---|
| Salda | Burdur (Yeşilova) | Turkuaz su, beyaz kıyı; Mars'a benzetilir, özel koruma altında |
| Abant, Yedigöller | Bolu | Orman içinde göller, milli park |
| Uzungöl | Trabzon (Çaykara) | Sisli vadi, ahşap evler |
| Çıldır | Ardahan-Kars | Kışın donar; buz üstünde atlı kızak, buz altı balıkçılığı |
| Eğirdir | Isparta | Yeşilada, Göller Yöresi |
| Bafa | Aydın-Muğla | Latmos (Beşparmak) Dağları, Herakleia kalıntıları |
| Köyceğiz | Muğla | Dalyan kanalıyla denize bağlanır |
| Sapanca | Sakarya | İstanbul'a yakın hafta sonu gölü |
| Manyas (Kuş Gölü) | Balıkesir | Kuş Cenneti Milli Parkı |
| Uluabat | Bursa | Gölyazı, leylek köyü Eskikaraağaç, Ramsar alanı |
Göller özellikle Güney Marmara, Göller Yöresi, İç Anadolu'nun batısı ve Doğu Anadolu'da toplanır; Karadeniz ile Güneydoğu Anadolu ise doğal göl bakımından fakirdir.
Göller Yöresi denilen Burdur-Isparta-Afyon çevresinde tektonik ve karstik göller sıralanır: Burdur, Eğirdir, Kovada, Salda, Acıgöl.
Kendi cümlelerinle anlat
Bafa ve Köyceğiz gibi göllerin hem iç hem dış turizme hızla açılmasının nedeni ne olabilir?