Eski Türk devlet ve toplum yapısı

14 dk 5 / 8. ders

Kut ve hükümdar

Eski Türklere göre hükümdarlık yetkisini Tanrı verir. Bu yetkiye kut denir. Kut kağana ve onun soyuna verilir. Kağan görevini yapmazsa, halkını aç ve çıplak bırakırsa kut geri alınır. Orhun yazıtlarındaki “Tanrı kut verdiği için kağan oldum” anlatımı bunu gösterir. Kut dışında ülüg (hükümranlığa bağlı pay, talih), hükümdarın buyruğu olan yarlığ (yarlık) ve küç (güç) de hükümdarlığın dayanakları sayılır.

Kut bütün hanedan üyelerine geçtiği için ülke hanedanın ortak malı sayılırdı. Bu anlayışa ülüş denir. Hükümdar ölünce oğullar ve kardeşler tahtta hak iddia ederdi. Taht kavgaları ve devletin bölünmesi bu yüzden sıktır.

Hükümdarlık sembolleri: otağ (hükümdar çadırı), örgin (taht), tuğ (sancak), davul, yay ve ok, kotuz (yak kuyruğundan bayrak). Tuğun ucuna at kuyruğu bağlanırdı; Göktürk sancağının tepesinde ise altın kurt başı vardı. Halk ise ahşap kafes iskeletli, keçeyle örtülü kubbeli yurt ya da topak ev denen çadırda otururdu. Unvanlar devlete göre değişir:

DevletHükümdar unvanı
Asya HunlarıTanhu
GöktürklerKağan
Turfan Uygurlarıİdikut
Oğuz YabguYabgu

Kağanın eşi hatun (katun) devlet yönetimine katılır, kurultayda bulunur ve elçi kabul edebilirdi. Bu, dönemin çoğu toplumundan farklıdır.

Türk hükümdarları dünyaya düzen getirmekle görevli olduklarına inanırdı. Buna cihan hâkimiyeti anlayışı denir.

Soru 1
Eski Türk devletlerinde sık görülen taht kavgalarının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Ne kadar eminsin?

Cevapla, yolun devamı açılsın

1 bölüm kaldı

Bu derste yanlış ya da eksik bir bilgi mi var?
Bu dersten 38 soru daha var Soru bankasında süresiz çöz, cevabı hemen gör.