Ağırnaslı bir devşirme
Mimar Sinan Kayseri'nin Ağırnas köyünde doğdu. Doğum yılı kesin bilinmiyor, 1490'larda olduğu düşünülüyor. Devşirme olarak İstanbul'a getirildi, Acemi Oğlanlar Ocağı'nda marangozluk ve yapı işlerini öğrendi, sonra yeniçeri oldu. Kanuni'nin seferlerine askerî mühendis olarak katıldı, köprüler ve gemiler yaptı. Moldova seferinde Prut üzerine kurduğu köprü çok beğenildi.
1539'da mimarbaşı oldu ve Hassa Mimarlar Ocağı'nın başına geçti. Bu ocak, Sinan'ın kurduğu bir kurum değildir. Devletin bütün imar işlerini planlayan, denetleyen ve mimar yetiştiren saray örgütüdür. Sinan yaklaşık 50 yıl bu görevde kaldı ve üç padişaha hizmet etti: Kanuni, II. Selim ve III. Murad. 1588'de öldü, Süleymaniye Külliyesi'nin köşesindeki kendi yaptığı sade türbeye gömüldü.
Sinan'ın eserlerinin listesini ve anılarını şair dostu Sai Mustafa Çelebi yazıya geçirdi: Tezkiretü'l-Bünyan ve Tezkiretü'l-Ebniye. Tezkirelerde Sinan'a 364 yapı bağlanır (sonraki listelerde bu sayı daha da artar): cami, mescit, medrese, türbe, imaret, darüşşifa, kervansaray, hamam, köprü ve su yolu.
Cevapla, yolun devamı açılsın
1 bölüm kaldı
Çıraklık, kalfalık, ustalık
Sinan, üç büyük camisini kendi ustalık basamaklarına benzetir. Bu üçlü sınavın en sevdiği sorudur:
| Basamak | Eser | Şehir | Bani (yaptıran) | Tarih | Ayırt edici özellik |
|---|---|---|---|---|---|
| Çıraklık | Şehzade Camii | İstanbul | Kanuni, genç ölen oğlu Şehzade Mehmed adına | 1543–1548 | Merkezî kubbe dört yarım kubbeyle desteklenir |
| Kalfalık | Süleymaniye Camii | İstanbul | Kanuni Sultan Süleyman | 1550–1557 | Kubbe iki yarım kubbeyle desteklenir, en büyük külliye |
| Ustalık | Selimiye Camii | Edirne | II. Selim | 1568–1575 | Kubbe sekiz ayağa oturur, dört minare üçer şerefeli |
Süleymaniye, Haliç'e bakan bir tepeye kademeli olarak yerleştirilmiş dev bir külliyedir: cami, medreseler, darüşşifa, imaret, tabhane, hamam, dükkânlar ve türbeler. Kanuni'nin ve Hürrem Sultan'ın türbeleri buradadır. Caminin dört minaresi vardır. Yüzlerce kandilden yükselen is, hava akımıyla girişin üstündeki is odasında (ishane) toplanır; bu isten mürekkep yapıldığı anlatılır.
Selimiye Osmanlı kubbeli mekân arayışının doruğudur. Yaklaşık 31 metrelik kubbe, sekizgen düzende yerleştirilmiş sekiz fil ayağına oturur. Böylece iç mekân tek bir büyük kubbenin altında birleşir. Dört köşedeki dört minare de üçer şerefelidir ve Türkiye'nin en yüksek taş minareleri arasındadır. Kubbenin tam altında, altında küçük bir havuz bulunan mermer müezzin mahfili yer alır. Mihrap duvarı ve hünkâr mahfili 16. yüzyılın en güzel İznik çinileriyle kaplıdır. Yapımına Kıbrıs'ın fethinden gelen gelir de harcandı. II. Selim camiyi bitmiş göremedi, külliyeyi III. Murad tamamlattı. Selimiye ve Külliyesi 2011'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girdi.
Tahmin et
Sinan, Selimiye'nin kubbesini Ayasofya'nınkiyle yarıştırdı. Sence Selimiye'nin kubbe çapı Ayasofya'nınkini geçebildi mi?
Sinan'ın öteki eserleri
Sinan'ın eserleri yalnız camilerden ibaret değildir. Sınavda en çok sorulanlar:
| Eser | Yer | Not |
|---|---|---|
| Haseki Hürrem Sultan Külliyesi | İstanbul (Aksaray) | İstanbul'daki ilk büyük külliyesi, kadınlar için darüşşifası vardı |
| Mihrimah Sultan camileri | Üsküdar ve Edirnekapı | Kanuni'nin kızı Mihrimah Sultan yaptırdı |
| Rüstem Paşa Camii | Tahtakale, İstanbul | Duvarları mercan kırmızılı İznik çinileriyle kaplı küçük cami |
| Sokollu Mehmed Paşa camileri | Kadırga ve Azapkapı | Kadırga'daki cami çinileriyle ünlüdür |
| Kılıç Ali Paşa Külliyesi | Tophane | Kaptan-ı derya Kılıç Ali Paşa yaptırdı. Cami (1580) Ayasofya'nın küçültülmüş bir yorumudur |
| Atik Valide Külliyesi | Üsküdar | Nurbanu Sultan yaptırdı |
| Sokollu külliyeleri | Lüleburgaz, Payas (Hatay) | Yol üstü konaklama külliyeleri |
| Büyükçekmece Köprüsü | İstanbul | Kanuni adına yapılan çok gözlü köprü |
| Sokollu Mehmed Paşa Köprüsü | Vişegrad (Bosna-Hersek) | Drina üzerinde, UNESCO listesinde |
| Çinili Hamam | Zeyrek, İstanbul | Barbaros Hayreddin Paşa yaptırdı. İznik çinileriyle ünlü çifte hamam |
| Kırkçeşme su yolları ve Mağlova Kemeri | İstanbul | Kente su getiren büyük su yolu sistemi |
Bosna-Hersek'teki Mostar Köprüsü'nü (1566–67) ise Sinan değil, öğrencisi Mimar Hayreddin yaptı.
Sinan, Topkapı Sarayı'nın mutfaklarını da yeniden yaptı ve Ayasofya'yı ayakta tutmak için güçlendirme çalışmaları yürüttü.
16. yüzyılın ikinci yarısı İznik çiniciliğinin altın çağıdır. Sır altı tekniğiyle yapılan bu çinilerde mavi, firuze, yeşil ve beyazın yanında hafif kabarık, parlak bir mercan kırmızısı kullanılır. Lale, karanfil, sümbül, gül ve hançer yaprak başlıca motiflerdir.
Sinan'dan sonra ve Ayasofya'daki Osmanlı izleri
Sinan'ın öğrencileri klasik çizgiyi sürdürdü:
- Sultanahmet Camii (1609–1617): I. Ahmed yaptırdı, mimarı Sinan'ın öğrencisi Sedefkar Mehmed Ağa'dır. Planı Şehzade gibi dört yarım kubbelidir. Osmanlı'da ilk kez altı minare kullanıldı. İç mekânı kaplayan mavi tonlu İznik çinileri yüzünden yabancılar ona “Mavi Cami” der. Mimarın eski mesleği sedefkârlık olduğu için kapı ve pencere kanatlarında sedef kakma ustalığı görülür.
- Yeni Cami (Eminönü): Safiye Sultan başlattı, mimarı Davud Ağa, ardından Dalgıç Ahmed Ağa oldu. İnşaat uzun süre durdu. Hatice Turhan Sultan 1663'te Mimar Mustafa Ağa'ya tamamlattı. Vakfa gelir sağlamak için yanına Mısır Çarşısı yapıldı.
Altı minareli camiler: Sultanahmet'in ardından Türkiye'de altı minareli büyük camiler de yapıldı: Adana Sabancı Merkez Camii, İstanbul Büyük Çamlıca Camii ve Arnavutköy'deki Taşoluk Yeşil Camii. Süleymaniye ve Selimiye ise dört minarelidir.
Ayasofya'da da Osmanlı imzası vardır. Fetihten sonra mihrap, minber ve ilk minare eklendi. Diğer minareler II. Bayezid, II. Selim ve III. Murad dönemlerinde yapıldı, böylece yapı dört minareli bir sultan camisi görünümü kazandı. Bahçesinde II. Selim, III. Murad ve III. Mehmed'in türbeleri bulunur. I. Mahmud kütüphane ve şadırvan ekletti.
- Mihrabın iki yanındaki iri bronz şamdanlar, Kanuni'nin 1526 Mohaç zaferinden sonra Budin (Buda) Katedrali'nden getirilip Ayasofya'ya hediye edildi.
- İç mekândaki sekiz dev yuvarlak hat levhası (madalyon), Sultan Abdülmecid döneminde Fossati kardeşlerin büyük onarımı sırasında (1847–1849), hattat Kazasker Mustafa İzzet Efendi'ye yazdırıldı. Levhalarda Allah, Hz. Muhammed, dört halife (Ebubekir, Ömer, Osman, Ali) ile Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin'in adları yazılıdır.
Kendi cümlelerinle anlat
Sinan'ın üç büyük camisini kubbeyi taşıma biçimleri üzerinden karşılaştır. Çıraklıktan ustalığa ne değişti?