Göbeklitepe, Taş Tepeler ve Güneydoğu'nun ilk köyleri

15 dk 4 / 8. ders

Neolitik Devrim Anadolu'da başladı

Son buzul çağı yaklaşık 12 bin yıl önce bitti, iklim ısındı. Doğu Akdeniz kıyısından Güneydoğu Anadolu'ya ve Zagroslara uzanan yay biçimli bölgede, yani Bereketli Hilal'de yabani buğday, arpa ve mercimek bol yetişiyordu. İnsanlar bunları önce topladı, sonra ekip biçmeye başladı. Keçi, koyun, domuz ve sığırı evcilleştirdi. Yerleşik köyler kuruldu. Arkeolog Gordon Childe bu köklü değişime Neolitik Devrim adını verdi.

Uzun süre bu devrimin Anadolu'nun dışında, Mezopotamya ve Levant'ta yaşandığı düşünüldü. Fırat ve Dicle boyundaki kazılar tersini gösterdi: Güneydoğu Anadolu Neolitik'in çekirdek bölgelerinden biridir.

Erken örnekNerede?
Erken evcil emmer buğdayıÇayönü (Diyarbakır), Cafer Höyük (Malatya)
Erken evcil siyez (einkorn) buğdayıNevali Çori (Şanlıurfa); yabani atası Karacadağ yöresinde
Erken domuz evcilleştirmesi izleri (tartışmalı)Hallan Çemi (Batman)

Arkeozoologlar koyun, keçi, domuz ve sığırın evcil biçimlerini MÖ 8500-8000 dolayında Güneydoğu ve Orta Anadolu'da kabul eder; yabani ve evcil hayvanı kemikten ayırmak zor olduğu için hangi türün tam olarak nerede “ilk” evcilleştiği tartışmalıdır.

Neolitik iki evreye ayrılır. Ayıraç çanak çömlektir:

EvreYaklaşık tarihÖrnekler
Çanak Çömleksiz Neolitik (ÇÇN, Akeramik)MÖ 10.000 – 7000Göbeklitepe, Karahantepe, Nevali Çori, Çayönü, Hallan Çemi, Aşıklı Höyük
Çanak Çömlekli Neolitik (Seramikli)MÖ 7000 – 6000Çatalhöyük, Hacılar, Höyücek, Köşk Höyük

“Çanak Çömleksiz” köy olmadığı anlamına gelmez. Evler, tapınak benzeri yapılar ve ilk tarım vardır; yalnızca pişmiş topraktan kap henüz yapılmaz. Kaplar taştan oyulur.

Soru 1
Aşağıdaki yerleşmelerden hangisi Çanak Çömleksiz Neolitik Çağ'a ait değildir?
Ne kadar eminsin?

Cevapla, yolun devamı açılsın

1 bölüm kaldı