II. Bayezid'den Yavuz'a
Fatih'in oğlu II. Bayezid (1481-1512) daha sakin bir dönem yaşadı. Kardeşi Cem Sultan taht için ayaklandı, yenilince önce Memlüklere, sonra Rodos şövalyelerine sığındı; sonunda Papa'nın eline geçti. Avrupa onu yıllarca Osmanlı'ya karşı koz olarak kullandı. II. Bayezid 1492'de İspanya'dan kovulan Yahudileri (Sefaradları) Kemal Reis'in gemileriyle getirtip Osmanlı topraklarına yerleştirdi.
Oğlu Yavuz Sultan Selim (1512-1520) şehzadeliğinde Trabzon sancakbeyi idi. Doğudaki Safevi tehlikesini orada yakından tanıdı. Saltanatı yalnızca sekiz yıl sürdü ama haritayı değiştirdi. Tarihçilerin onun için söylediği söz: “Sekiz yıla seksen yıllık iş sığdırdı.”
| Savaş | Tarih | Rakip | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Çaldıran | 1514 | Safeviler (Şah İsmail) | Tebriz'e girildi, Doğu Anadolu'nun büyük kısmı alındı |
| Turnadağ | 1515 | Dulkadiroğulları | Dulkadiroğulları Osmanlı'ya bağlandı |
| Mercidabık | 1516 | Memlükler (Kansu Gavri) | Suriye ve Filistin alındı |
| Ridaniye | 1517 | Memlükler (Tomanbay) | Mısır alındı, Memlük Devleti yıkıldı |
Mısır seferinin en büyük sonucu, sınavın da kabul ettiği gibi halifeliğin Osmanlı padişahına geçmesidir; ama Yavuz'un halifeliği resmen devralıp torunlarına bıraktığı rivayetini TDV İslâm Ansiklopedisi şüpheli bulur. Peygamber'in hırkası, sancağı ve kılıçları gibi kutsal emanetler İstanbul'a getirildi. Bugün Topkapı Sarayı'ndaki Has Oda'da sergilenirler. Mekke şerifinin bağlılığını bildirmesiyle Hicaz da Osmanlı'ya bağlandı.
Cevapla, yolun devamı açılsın
1 bölüm kaldı
Kanuni Sultan Süleyman, karada
Kanuni (1520-1566) 46 yıl ile en uzun hüküm süren Osmanlı padişahıdır. Avrupalılar ona “Muhteşem Süleyman” der. “Kanuni” lakabı ise örfi hukuku düzenleyen kanunnamelerinden gelir. Şiirlerinde Muhibbi mahlasını kullandı.
| Olay | Tarih | Not |
|---|---|---|
| Belgrad'ın fethi | 1521 | Orta Avrupa'nın kapısı açıldı |
| Rodos'un fethi | 1522 | Saint Jean şövalyeleri Malta'ya çekildi, Doğu Akdeniz yolu güvenli oldu |
| Mohaç Meydan Muharebesi | 1526 | Macar ordusu yaklaşık iki saatte yenildi, Kral II. Lajos öldü, Budin'e girildi |
| I. Viyana Kuşatması | 1529 | Geç mevsim, yağmur ve ağır topların taşınamaması yüzünden kaldırıldı |
| İstanbul Antlaşması | 1533 | Avusturya arşidükü Osmanlı sadrazamına denk sayıldı |
| Irakeyn seferi, Bağdat | 1534 | Irak Osmanlı'ya geçti |
| Amasya Antlaşması | 1555 | Safevilerle yapılan ilk resmî antlaşma |
| Zigetvar seferi | 1566 | Kanuni kuşatma sırasında öldü, kale ölümünden hemen sonra alındı |
Mohaç'tan sonra Budin'den getirilen iki büyük bronz şamdan bugün Ayasofya'da mihrabın iki yanında durur; Mart 2026 sınavı bu ayrıntıyı da sordu.
Kanuni'nin en büyük rakibi Kutsal Roma-Germen İmparatoru Şarlken idi. Ona karşı Fransa ile yakınlaşıldı. Fransa'ya ticari ayrıcalıklar (kapitülasyonlar) tanınması bu yakınlaşmanın ürünüdür. Sınav notları bunu Kanuni dönemine koyar; AÖF kitabına göre 1536 metni taslakta kaldı ve resmî ahidname 1569'da, II. Selim döneminde verildi. Başta karşılıklı çıkara dayanan bu ayrıcalıklar, devlet zayıfladıkça Osmanlı ekonomisinin aleyhine döndü.
Kanuni'nin sarayına gelen elçiler Osmanlı'yı Avrupa'ya tanıttı. Habsburg (Alman imparatoru) elçisi Ogier Ghiselin de Busbecq 1555-1562'de İstanbul'da kaldı; Latince Türk Mektupları ile ünlüdür ve lale soğanlarının Avrupa'ya geçmesine öncülük etti.
Denizde altın çağ
Kanuni döneminde Osmanlı Akdeniz'in en güçlü deniz devleti oldu.
| Denizci | Bilinen işi |
|---|---|
| Barbaros Hayreddin Paşa | Cezayir'i Osmanlı'ya bağladı, kaptan-ı derya oldu. Preveze Deniz Savaşı'nı (1538) kazandı |
| Turgut Reis | Trablusgarp'ı aldı (1551). Malta kuşatmasında (1565) öldü |
| Piyale Paşa | Cerbe Deniz Savaşı'nı (1560) kazandı |
| Piri Reis | 1513 dünya haritası (Amerika kıyılarını gösterir) ve denizcilik kılavuzu Kitab-ı Bahriye |
| Seydi Ali Reis | Hint Okyanusu seferi, gezi kitabı Mir'atü'l-Memalik |
| Hadım Süleyman Paşa | Portekizlilere karşı Hint deniz seferleri, Yemen ve Aden |
Preveze'de Barbaros, Andrea Doria komutasındaki Haçlı donanmasını (Papa, Venedik, İspanya ve müttefikleri) yendi. Bu zaferle Akdeniz uzun süre bir “Türk gölü” hâline geldi. 1565 Malta kuşatması ise başarısız oldu.
Tahmin et
Piri Reis'in 1513 haritasını dünyaca ünlü yapan özellik sence nedir? Tahmin et, sonra aç.
Kanuni'den sonra: zirvenin eşiği
Kanuni'nin oğlu II. Selim (1566-1574) döneminde devleti sadrazam Sokullu Mehmed Paşa yönetti. Sokullu, Don ile Volga'yı ve Süveyş'te Akdeniz ile Kızıldeniz'i kanalla birleştirmeyi tasarladı, ama projeler gerçekleşmedi.
- Kıbrıs 1571'de Venedik'ten alındı.
- Aynı yıl İnebahtı (Lepanto) Deniz Savaşı'nda Haçlı donanması Osmanlı donanmasını yaktı. Donanma bir kış içinde yeniden yapıldı. Sokullu'nun Venedik elçisine söylediği rivayet edilen söz meşhurdur: “Biz Kıbrıs'ı alarak sizin kolunuzu kestik, siz donanmamızı yakarak sakalımızı tıraş ettiniz. Kol yerine gelmez, sakal daha gür çıkar.”
Sokullu'nun 1579'da öldürülmesi, eski kitaplarda Duraklama Dönemi'nin başlangıcı sayılır. Bu dönemin camilerine ve Mimar Sinan'a Türk-İslam Sanatı dersinin “Mimar Sinan ve klasik dönem” bölümünde bakabilirsin.
Kendi cümlelerinle anlat
Mısır seferi Osmanlı Devleti'nin niteliğini nasıl değiştirdi? Kendi cümlelerinle anlat.