Neden İstanbul, neden şimdi?
II. Mehmed 1451'de, henüz 18 yaşındayken ikinci kez tahta çıktı. Bizans artık yalnızca İstanbul ve çevresinden ibaretti, ama şehir Osmanlı topraklarını Anadolu ve Rumeli diye ikiye bölüyordu. Bizans imparatorları da taht kavgalarında Osmanlı şehzadelerini kullanarak devleti sık sık karıştırıyordu. Genç padişahın hedefi buydu.
Sarayda herkes istekli değildi. Veziriazam Çandarlı Halil Paşa kuşatmanın Avrupa'yı ayağa kaldıracağından korkuyordu. Zağanos Paşa ve Şehabeddin Paşa ise fethi destekledi. Fatih'in hocası Akşemseddin de kuşatma boyunca padişaha manevi destek verdi.
Hazırlıklar bir yıl sürdü:
| Hazırlık | Ne işe yaradı? |
|---|---|
| Rumeli Hisarı (Boğazkesen) | 1452'de birkaç ayda yapıldı. Karşıdaki Anadolu Hisarı (Yıldırım Bayezid) ile Boğaz'ı kapattı |
| Dev toplar (şahi toplar) | Macar asıllı usta Urban döktü. Surları dövmek ve halkın moralini bozmak için kullanıldı |
| Donanma | Gelibolu'da hazırlanan yüzü aşkın gemi denizden kuşatmayı tamamladı |
| Barış antlaşmaları | Karamanoğulları, Macarlar ve Venedik'le yapılan antlaşmalarla yardım yolları kapatıldı |
Cevapla, yolun devamı açılsın
1 bölüm kaldı
53 günlük kuşatma
Kuşatma 6 Nisan 1453'te Urban'ın topunun ateşiyle başladı. Şehri yaklaşık 8-9 bin asker savunuyordu. Cenevizli komutan Giustiniani savunmanın en etkili ismiydi.
- Haliç zinciri: Bizanslılar Haliç'in ağzını kalın bir zincirle kapatmıştı. Osmanlı donanması zinciri aşamadı ve 20 Nisan'da dört yardım gemisi şehre girmeyi başardı.
- Gemiler karadan: Fatih buna yaratıcı bir cevap verdi. 22 Nisan sabahına kadar altmış kadar gemi (bazı kaynaklar yetmişe yakın der), Galata'nın arkasındaki yamaçlardan yağlı kızaklar üzerinde yürütülerek Kasımpaşa tarafından Haliç'e indirildi. Askerî etkisinden çok, savunanların moralini yıkması önemliydi.
- Son hücum: 29 Mayıs sabahı üç dalga hâlinde yapılan saldırıda Giustiniani ağır yaralandı ve savunma çözüldü. Son imparator XI. Konstantinos surlarda savaşırken öldü.
29 Mayıs 1453 öğleden sonra Fatih şehre Topkapı'dan girdi. Bu kapı, kara surlarındaki Bizans döneminin Romanos Kapısı'dır. Mart 2026 sınavında tam olarak bu soruldu. Padişah doğruca Ayasofya'ya gitti; ilk Cuma namazı burada kılındı ve kilise camiye çevrildi. Ayasofya'nın ilk minaresi de Fatih döneminde ahşap olarak eklendi; bugünkü minareler II. Bayezid ve Mimar Sinan dönemlerine aittir.
Dikkat: Topkapı Kapısı ile Topkapı Sarayı ayrı şeylerdir. Sarayı Fatih fetihten yıllar sonra yaptırdı; ayrıntıları Türk-İslam Sanatı dersindeki “Osmanlı sarayları ve sivil mimari” bölümündedir. Bizans tarafından fethi ise Helen, Roma ve Bizans dersinin son bölümünde okuyabilirsin.
Fethin sonuçları
Tahmin et
Tarihçiler İstanbul'un fethini bir çağın sonu sayar. Sence bir şehrin el değiştirmesi neden bütün dünya tarihi için bir dönüm noktası olarak görülür?
Osmanlı açısından sonuçlar:
- İstanbul başkent oldu (Bursa ve Edirne'den sonra). Osmanlı beylikten imparatorluğa dönüştü.
- Fatih kendini Roma'nın mirasçısı saydı ve “Kayser-i Rum” (Roma imparatoru) unvanını kullandı.
- Rum Ortodoks Patrikhanesi korundu, başına kiliselerin birleşmesine karşı çıkan Gennadios (Georgios Scholarios) getirildi. Daha sonra Ermeni Patrikhanesi de İstanbul'a taşındı. Bu, ileride millet sistemi diye anılacak düzenin temeliydi.
- Şehri yeniden canlandırmak için Anadolu'dan ve Balkanlardan Müslüman, Rum, Ermeni ve Yahudi topluluklar İstanbul'a yerleştirildi.
- Fetihten hemen sonra Çandarlı Halil Paşa azledildi ve idam edildi. Yerine devşirme kökenli Zağanos Paşa geldi. Böylece büyük Türk ailelerinin vezirlik dönemi kapandı.
Fatih'in öteki fetihleri, kanunnamesi ve kültür hayatı
Fatih 1481'e kadar hemen her yıl sefere çıktı. Sınavda en çok sorulanlar:
| Fetih ya da savaş | Tarih | Not |
|---|---|---|
| Sırbistan, Mora, Amasra (Cenevizlilerden) | 1459-1460 | Balkanlar ve Karadeniz kıyısı |
| Trabzon Rum İmparatorluğu | 1461 | Son Rum devleti de sona erdi |
| Bosna | 1463 | Venedik'le uzun savaş başladı |
| Otlukbeli Savaşı | 1473 | Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan yenildi, Doğu Anadolu güvence altına alındı |
| Kırım Hanlığı Osmanlı'ya bağlandı, Kefe alındı | 1475 | Karadeniz bir Osmanlı iç denizine dönüşmeye başladı |
| Otranto (Güney İtalya) | 1480 | Fatih'in ölümüyle geri bırakıldı. Rodos kuşatması ise başarısız oldu |
Kanunname-i Âl-i Osman (Teşkilat Kanunnamesi) devletin kurallarını yazıya döktü: hangi makamın kime bağlı olduğunu, protokolü, cezaları ve taht düzenini belirledi. Ünlü “kardeş katli” maddesi, devletin bölünmesini önlemek gerekçesiyle tahta çıkan şehzadeye kardeşlerini öldürme izni veriyordu. Fatih döneminden itibaren padişahlar Divan-ı Hümayun'a bizzat başkanlık etmeyi bıraktı; toplantıları veziriazam yönetti.
Kültür hayatında Fatih iki dünyayı birleştirdi. Fatih Külliyesi'ndeki Sahn-ı Seman medreseleri dönemin en yüksek eğitim kurumu oldu. Semerkant'tan gelen astronom Ali Kuşçu İstanbul'da ders verdi. Padişah İtalyan ressam Gentile Bellini'ye portresini yaptırdı. Osmanlı'nın ilk altın parası (sultani) da onun döneminde basıldı. Kapalıçarşı'nın çekirdeği olan bedesten de Fatih'in eseridir.
Kendi cümlelerinle anlat
Fatih neden yalnızca bir fatih değil, bir devlet kurucusu olarak da anılır? İki örnekle açıkla.