Bir uç beyliğinin doğuşu
Anadolu'nun kapıları Türklere 1071 Malazgirt Savaşı'yla açılmıştı. Anadolu Selçuklu Devleti 13. yüzyılın sonunda Moğol baskısıyla dağılırken Batı Anadolu'da Türkmen beylikleri ortaya çıktı. Bunlardan biri, Kayı boyuna bağlı Ertuğrul Gazi'nin oğlu Osman Bey'in beyliğiydi. Beylik Söğüt-Domaniç çevresinde, Bizans'ın hemen yanı başında kuruldu. Bu konum bir şanstı: Bizans zayıftı ve sınırdaki gaza (kutsal savaş) heyecanı savaşçıları Osman Bey'in çevresine topladı.
Kuruluş için geleneksel tarih 1299'dur. AÖF kitabı 1300'ün daha uygun olduğunu söyler, ama sınavda 1299 görürsen doğru kabul et.
| Olay | Tarih | Neden önemli? |
|---|---|---|
| Karacahisar'ın alınması | 1280'ler | Geleneksel anlatıda ilk alınan kale |
| Bilecik, Yarhisar, İnegöl | 1299 civarı | Beyliğin çekirdeği oluştu |
| Koyunhisar (Bafeus) Savaşı | 1302 | Bizans ordusuna karşı ilk büyük zafer. Osman Bey'in adı ilk kez bir Bizans kaynağında geçer |
Bizanslı tarihçi Pachymeres Osman'ı “Atman” (Atmanes) diye yazar. Batı dillerindeki “Ottoman” sözcüğü de Osman adının bozulmuş biçiminden gelir. Osman Bey'in yanında Ahi teşkilatı ve dervişler de vardı; esnaf ve din adamlarının desteği yeni beyliğin toplumsal temeli oldu. İlk kadı Dursun Fakih de bu dönemde atandı.
Cevapla, yolun devamı açılsın
1 bölüm kaldı
Orhan Bey ve “ilkler”
Orhan Bey (1324-1362) beyliği devlete çeviren hükümdardır. Sınavda onun adı çoğunlukla bir ilkler listesinin yanında geçer.
| Orhan Bey dönemi | Not |
|---|---|
| Bursa'nın alınması, 1326 | İlk başkent |
| Pelekanon Savaşı (Gebze yakını), 1329 | Bizans imparatoruyla ilk doğrudan savaş |
| İznik 1331, İzmit 1337 | Bitinya bölgesi tamamen Osmanlı'ya geçti |
| Karesi Beyliği'nin alınması | Osmanlı'ya katılan ilk Anadolu beyliği, deniz gücü kazandırdı |
| Çimpe Kalesi 1352, Gelibolu 1354 | Rumeli'ye geçiş. Gelibolu'nun surları depremde yıkılınca alındı |
| İlk gümüş para (akçe) | Bursa'nın alınmasından sonra bastırıldı |
| İlk medrese, İznik 1331 | İlk müderrisi Davud-ı Kayseri |
| İlk düzenli ordu: yaya ve müsellemler | Yaya piyade, müsellem atlı birliklerdi |
| İlk divan ve ilk vezir | Divan-ı Hümayun'un tohumu bu dönemde atıldı |
Rumeli'ye geçişi Orhan Bey'in oğlu Süleyman Paşa yönetti. Bu adımla Osmanlı, Anadolu'daki öteki beyliklerden ayrıldı ve Balkanlara açıldı.
Bizans'taki taht kavgasında Orhan Bey, VI. Ioannes Kantakuzenos'un müttefiki oldu ve 1346'da onun kızı Theodora ile evlendi.
I. Murad ve Yıldırım Bayezid
I. Murad (Hüdavendigâr, 1362-1389) Balkanlarda hızla ilerledi.
- Edirne fethedildi ve başkent oldu. AÖF kitabı fethi 1361'e koyar, bazı kitaplarda 1362-1363 yazar.
- Sırpsındığı: ders kitapları onu Osmanlı'nın Haçlılara karşı kazandığı ilk büyük savaş sayar. Osmanlı kaynakları 1364 der, Halil İnalcık ise Hristiyan kaynaklarına dayanarak 26 Eylül 1371'e koyar.
- Savaş esirlerinin beşte birini devlete ayıran pençik sistemiyle Yeniçeri Ocağı kuruldu. Hristiyan ailelerin çocuklarını alıp yetiştiren devşirmenin temelleri de bu dönemde atıldı; düzenli uygulanması Yıldırım Bayezid dönemindedir.
- I. Kosova Savaşı (1389): Sırp ve Balkan ordusu yenildi. Savaştan sonra meydanı dolaşan Murad, bir Sırp soylusunun hançeriyle öldürüldü. Savaş meydanında şehit edilen tek Osmanlı padişahı odur.
- Balkanlarda fethedilen yerlerin halkına iyi davranıp can, mal ve din güvencesi vererek gönüllerini kazanma siyasetine istimalet denir.
Yıldırım Bayezid (1389-1402) hızlı seferleri yüzünden bu lakabı aldı.
- Niğbolu (1396): Büyük Haçlı ordusunu bozguna uğrattı. Kahire'deki Abbasi halifesi ona “Sultan-ı Rum” unvanı gönderdi.
- İstanbul'u kuşattı ve Boğaz'ın Anadolu yakasına Anadolu Hisarı'nı (Güzelce Hisar) yaptırdı.
- Anadolu beyliklerini topraklarına kattı. Kaçan beyler Doğu'daki büyük güce, Timur'a sığındı.
Tahmin et
Yıldırım Bayezid Anadolu'nun çoğunu birleştirmiş, Haçlıları da yenmişti. Sence Ankara Savaşı'nda neden bu kadar ağır bir yenilgi aldı?
Fetret Devri ve II. Murad
Fetret Devri (1402-1413), Yıldırım'ın oğulları İsa, Süleyman, Musa ve Mehmed Çelebi'nin taht kavgasıdır. Devlet dağılmanın eşiğine geldi. Çelebi Mehmed (I. Mehmed) 1413'te kardeşlerini yenip ülkeyi yeniden birleştirdi. Bu yüzden ona “ikinci kurucu” denir. Onun döneminde Şeyh Bedreddin İsyanı da bastırıldı.
II. Murad (1421-1451) Balkanlarda yeniden toparlanmayı sağladı.
| Olay | Tarih | Sonuç |
|---|---|---|
| Edirne-Segedin Antlaşması | 1444 | Macarlarla on yıllık barış. II. Murad tahtı 12 yaşındaki oğlu II. Mehmed'e bıraktı |
| Varna Savaşı | 1444 | Barışı bozan Haçlı ordusu yenildi, Macar kralı öldü. II. Murad tahta yeniden çağrıldı |
| II. Kosova Savaşı | 1448 | Hunyadi Yanoş'un Haçlı ordusu yenildi. Türkleri Balkanlardan atma umudu sona erdi |
Edirne'deki Üç Şerefeli Camii'ni de II. Murad yaptırdı. Bu dönemin camilerini Türk-İslam Sanatı dersinin “Beylikler ve erken Osmanlı mimarisi” bölümünde bulursun.
Kendi cümlelerinle anlat
Çelebi Mehmed'e neden “ikinci kurucu” denir? Kendi cümlelerinle anlat.