Türk mitolojisi ve eski Türk inancı

14 dk 6 / 9. ders

Gök Tanrı inancı ve üç katlı evren

İslamiyet öncesi Türklerin inanç sistemi üç ayak üzerinde durur:

  1. Gök Tanrı inancı: En yüce varlık Gök Tanrı'dır (Kök Tengri). Evreni düzenler, kağana kut verir, devleti ve töreyi korur. Orhun yazıtlarında “Türk Tengrisi” diye anılır. Eski Türkçede kök (gök) hem gökyüzünün hem de maviye çalan rengin adıdır; yazıtlarda Tanrı “üze kök tengri” diye geçer.
  2. Tabiat kültü: Dağ, su, ağaç, ateş ve taşın birer koruyucu ruhu (iye) olduğuna inanılır. Doğadaki varlıklara ruh atfeden bu tür inançların genel adı animizmdir.
  3. Atalar kültü: Ölen ataların ruhlarının aileyi korumayı sürdürdüğüne inanılır. Altaylılara göre insan ölünce ruhu bir kuş gibi uçup gider. Ruh ve can için Türkçede tin sözcüğü kullanılır; Tanrı'nın karşılığı ise tengridir.

Sınavda “İslam öncesi Türklerin inancı nedir?” sorusunda Şamanizm güçlü bir çeldiricidir. Şamanizm, ruhlarla iletişim kurduğuna inanılan kamın (şamanın) yürüttüğü tören ve uygulamaların adıdır; Avrupalı araştırmacıların koyduğu bir addır. Türklerin temel inancı ise Gök Tanrı inancıdır. Benzer biçimde “totemizm” de Türkler için tam doğru değildir: bazı hayvanlara saygı gösterilir ama onlara tapılmaz.

Evren üç katlı düşünülür:

KatKimler yaşar?
Gök (yukarı dünya)Gök Tanrı, Ülgen ve iyi ruhlar
Yer-Su (orta dünya)İnsanlar, Umay, dağ-su-ağaç iyeleri
Yeraltı (aşağı dünya)Erlik Han ve kötü ruhlar

Katları birbirine bağlayan eksen hayat ağacıdır (çoğunlukla kayın): kökleri yeraltına, gövdesi yeryüzüne, dalları göğe uzanır. Göğün merkezi sayılan Kutup Yıldızı'na Altın Kazık denir. Eski Türkçe metinlerde cennete uçmak (uçmag), cehenneme tamu denir; iki kelime de Soğdcadan geçmiştir.

Soru 1
İslamiyet öncesi Türklerin inanç sistemiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Ne kadar eminsin?

Cevapla, yolun devamı açılsın

1 bölüm kaldı