Mezopotamya, Mısır ve Hitit mitolojileri

14 dk 5 / 9. ders

Mezopotamya: Sümer ve Babil

Yazıyı ilk kullanan halklardan olan Sümerler, bilinen en eski yazılı mitlerin de sahibidir. Sonra gelen Akad, Babil ve Asur aynı tanrıları başka adlarla sürdürdü.

Sümer adıAkad-Babil adıAlanı
AnAnuGök, tanrıların babası
EnlilEnlilHava ve rüzgâr, tanrıların yöneticisi
EnkiEaTatlı sular, bilgelik, büyü
İnannaİştarAşk, bereket ve savaş
DumuziTammuzÇoban tanrı, İnanna'nın eşi; ölüp dirilen doğa
EreşkigalEreşkigalYeraltı dünyasının kraliçesi
NannaSinAy; Ur kentinin koruyucusu
UtuŞamaşGüneş ve adalet; Hammurabi stelinde tahtta oturan tanrı
—MardukBabil'in baş tanrısı

Her kentin koruyucu bir tanrısı vardı: Enlil'in tapınağı Ekur Nippur'da, İnanna'nın tapınağı Eanna Uruk'taydı. “Enki ve Ninmah” anlatısında insanlar, abzunun üstünden alınan kilden biçimlendirilir; ana tanrıça Ninmah kilden insanlar yapar, Enki de onların kaderini belirler. Asur saraylarının kapılarını insan başlı, kanatlı boğa ya da aslan biçimindeki lamassu heykelleri korurdu.

İnanna'nın Yeraltına İnişi anlatısında İnanna, ablası Ereşkigal'in ülkesine inerken yedi kapının her birinde bir giysisini ya da süsünü bırakır ve orada öldürülür. Veziri Ninşubur önce Enlil'e, sonra Nanna'ya, en son Enki'ye başvurur; Enki tırnağının kirinden yarattığı iki varlıkla yaşam bitkisini ve yaşam suyunu gönderip onu diriltir. İnanna'nın yerine eşi çoban Dumuzi yeraltına gönderilir. Başka bir metinde İnanna'nın gönlü için çoban Dumuzi ile çiftçi tanrı Enkimdu yarışır. Agade'nin Lanetlenmesi ise Akad kralı Naram-Sin Ekur'u yağmalayınca tanrıların Akad başkentini yıkmasını anlatır.

İki büyük metin sınavda sorulur:

  • Gılgamış Destanı: Uruk kralı Gılgamış ile vahşi doğadan gelen dostu Enkidu'nun serüvenleri. İkisi Sedir Ormanı'nın bekçisi Humbaba'yı ve Gök Boğası'nı öldürür. Enkidu'nun ölümü Gılgamış'ı ölümsüzlük aramaya iter. Tufandan kurtulan Utnapiştim'i bulur; onun anlattığı tufan öyküsü Nuh tufanına çok benzer. Destan bilinen en eski yazılı destanlardan biridir; en eksiksiz hâli Ninova'daki Asurbanipal Kütüphanesi'nin tabletlerinden gelir.
  • Enuma Eliş (“Yukarıda iken”): Babil yaratılış destanı. Tatlı su Apsu ile tuzlu su Tiamat'tan tanrılar doğar. Genç tanrı Marduk, canavara dönüşen Tiamat'ı yener, bedenini ikiye bölerek gök ve yeri yaratır. Marduk böylece tanrıların kralı olur.
Soru 1
I. Gılgamış Destanı'nın kahramanı Uruk kralıdır. II. Enuma Eliş Babil'in yaratılış destanıdır. III. Enuma Eliş'te Tiamat'ı yenen tanrı Enkidu'dur. Yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
Ne kadar eminsin?

Cevapla, yolun devamı açılsın

1 bölüm kaldı