Frigya: Midas, Gordion ve Marsyas
Midas bir Frig kralıdır. Mitlerde iki ünlü öyküsü vardır:
- Altın dokunuşu: Midas, Dionysos'un hocası yaşlı Silenos'u ağırladı. Dionysos ödül olarak bir dilek hakkı verdi. Midas dokunduğu her şeyin altına dönmesini istedi. Ekmeği, suyu da altına dönünce açlıktan ölecekti. Dionysos'a yalvardı; tanrı onu Paktolos ırmağında yıkanmaya gönderdi. Güç ırmağa geçti. Sart Çayı diye bildiğimiz Paktolos'un Lidya'ya altın taşıması böyle açıklanır.
- Eşek kulakları: Bir müzik yarışmasında Apollon'u değil rakibini beğendi. Apollon da kulaklarını eşek kulağına çevirdi. Midas bunu başlığıyla sakladı, sırrı yalnızca berberi bildi. Berber dayanamayıp sırrı bir çukura fısıldadı; orada biten sazlar rüzgârda “Midas'ın kulakları eşek kulağı” diye fısıldadı.
Gordion düğümü: Frig başkenti Gordion'da (Polatlı, Ankara) Kral Gordias'ın arabası, çözülmesi imkânsız bir düğümle bağlıydı. Kehanete göre düğümü çözen Asya'ya hükmedecekti. Büyük İskender MÖ 334-333 kışında Gordion'a geldi ve yazarların çoğuna göre düğümü kılıcıyla kesti; Aristobulos ise onun yalnızca boyunduruğu oka bağlayan çiviyi çekip düğümü çözdüğünü anlatır. “Gordion düğümünü kesmek” deyimi, karmaşık bir sorunu kestirme yoldan çözmek demektir.
Marsyas bir satirdir. Athena'nın icat edip attığı aulos (çift flüt) adlı çalgıyı buldu ve Apollon'u liriyle yarışmaya çağırdı. Yarışmayı Apollon kazandı ve küstah satirin derisini yüzdü. Kanından ya da onun için dökülen gözyaşlarından Marsyas ırmağı doğdu. Irmak Frigya'daki Kelainai'de, bugünkü Dinar (Afyonkarahisar) yakınındadır.
Cevapla, yolun devamı açılsın
1 bölüm kaldı
Lidya ve Batı Anadolu: Arakhne, Niobe, Endymion, Hermaphroditos
| Mit | Nerede? | Öykü |
|---|---|---|
| Arakhne | Lidya | Usta dokumacı genç kız, Athena'yı dokuma yarışına çağırdı. Kumaşına tanrıların kusurlarını işledi. Athena onu örümceğe çevirdi; Yunanca örümcek “arakhne”dir |
| Niobe | Spil Dağı (Sipylos), Manisa | On dört çocuğuyla övünüp iki çocuklu Leto'yu küçümsedi. Apollon ve Artemis çocuklarını oklarıyla öldürdü. Niobe ağlaya ağlaya taşa döndü: Ağlayan Kaya |
| Endymion | Latmos (Beşparmak Dağları), Bafa Gölü kıyısındaki Herakleia | Yakışıklı çobana ay tanrıçası Selene âşık oldu. Zeus ona sonsuz gençlik ve ebedî uyku verdi; Selene her gece onu görmeye gelir |
| Hermaphroditos ve Salmakis | Halikarnassos (Bodrum) | Hermes ile Aphrodite'nin oğlu Hermaphroditos'a pınar perisi Salmakis âşık oldu. Tanrılar ikisini tek bedende birleştirdi |
Niobe'nin babası Tantalos da Spil Dağı çevresinin efsanevi kralıdır. Tanrıları sınamaya kalktığı için yeraltında, suya ve meyveye hiç ulaşamayacak biçimde cezalandırıldı.
Ana tanrıça Kybele ve Leto'nun Likya'sı
Kybele, Friglerin Matar dediği Anadolu ana tanrıçasıdır. Daha önce Geç Hititlerde Kubaba, sonra Lidya'da Kuvava diye anılan geleneğin devamıdır. Yanında genellikle aslanlar bulunur. Romalılar ona Magna Mater (Büyük Ana) dedi. Yunanlılar ise onu tanrıların anası, Kronos'un eşi Titan Rheia ile özdeşleştirdi.
- En önemli kutsal merkezi Frigya'daki Pessinus'tur (bugün Ballıhisar, Sivrihisar, Eskişehir).
- Romalılar MÖ 204'te Hannibal'e karşı savaşırken tanrıçanın kutsal taşını Roma'ya götürdü. Livius'a göre taş Pessinus'tan alındı; bazı araştırmacılar ise taşın o sırada Bergama'da olduğunu düşünür.
- Sevgilisi Attis, bir çam ağacının altında kendini hadım edip öldü. Kybele'nin rahiplerinin (galloi) kendilerini hadım etmesi bu mite dayanır. Attis ölüp yeniden doğan doğanın simgesidir.
Leto ve Likya: Hera'nın öfkesinden kaçan Leto, yeni doğmuş ikizleriyle Likya'ya geldi. Bir gölde su içmek istedi, yöre köylüleri izin vermedi. Leto onları kurbağaya çevirdi. Ona yol gösteren kurtlar (Yunanca lykos) yüzünden bölgenin Likya adını aldığı anlatılır. Letoon tanrıçanın adını taşır.
Tahmin et
Anadolu'da hem Hitit, hem Frig, hem Lidya, hem de Yunan döneminde bir ana tanrıça görüyoruz. Sence bu aynı tanrıça mı, yoksa birbirinden bağımsız tanrıçalar mı?
Likya'dan Çanakkale'ye: kıyı mitleri
- Bellerophontes ve Khimaira: Khimaira önü aslan, ortası keçi, arkası yılan olan ve ağzından ateş saçan bir canavardır; sanatta çoğu kez sırtından keçi başı yükselen, yılan kuyruklu bir aslan olarak gösterilir. Likya kralı kahraman Bellerophontes'i onu öldürmekle görevlendirdi. Bellerophontes kanatlı at Pegasus'a binerek canavarı havadan vurdu. Antalya-Kemer'de Olympos-Çıralı'daki Yanartaş'ta topraktan sızan gazla binlerce yıldır yanan alevler, Khimaira'nın nefesi diye anlatılır. Ateş ve demircilik tanrısı Hephaistos Roma döneminde Olympos kentinin baş tanrısıydı; alevlerin yanında ona bir tapınak yapılmıştı.
- Hero ve Leandros: Aphrodite rahibesi Hero boğazın Avrupa yakasındaki Sestos'ta, sevgilisi Leandros Anadolu yakasındaki Abydos'ta yaşıyordu. Leandros her gece Hero'nun kulesindeki ışığa bakarak Çanakkale Boğazı'nı yüzerek geçti. Bir fırtınalı gece ışık söndü, Leandros boğuldu; Hero da kendini kuleden attı.
- Troya ve İda Dağı: Paris'in güzellik yarışmasını yönettiği yer İda Dağı'dır (Kazdağı). Zeus'un kartal kılığında kaçırıp tanrılara sakî yaptığı güzel Troya prensi Ganymedes de buradan kaçırıldı.
- İo ve Bosporos: Zeus'un sevgilisi İo, Hera'nın öfkesiyle inek kılığında dolaşırken İstanbul Boğazı'nı geçti; boğazın antik adı Bosporos bu yüzden “inek geçidi” diye açıklanır.
Kendi cümlelerinle anlat
Olympos-Çıralı'ya gelen bir gruba Yanartaş'ın neden “Khimaira” diye anıldığını bir iki cümleyle anlat.