Herakles ve on iki görevi
Herakles (Roma'da Hercules), Zeus ile ölümlü Alkmene'nin oğludur. Hera onu doğduğu günden beri kıskandı, beşiğine yılan gönderdi. Bebek Herakles yılanları elleriyle boğdu. Hera'nın verdiği bir delilik nöbetinde Herakles kendi ailesini öldürdü. Arınmak için kuzeni Eurystheus'un hizmetine girdi ve on iki görev yaptı.
| No | Görev | No | Görev |
|---|---|---|---|
| 1 | Nemea aslanını öldürmek, postunu giymek | 7 | Girit boğasını yakalamak |
| 2 | Dokuz başlı Lerna Hydrasını öldürmek | 8 | Diomedes'in insan yiyen kısraklarını getirmek |
| 3 | Keryneia geyiğini yakalamak | 9 | Amazon kraliçesi Hippolyte'nin kemerini almak |
| 4 | Erymanthos yaban domuzunu yakalamak | 10 | Geryon'un sığırlarını getirmek |
| 5 | Augeias'ın ahırlarını bir günde temizlemek | 11 | Hesperidlerin altın elmalarını getirmek |
| 6 | Stymphalos kuşlarını kovmak | 12 | Yeraltının bekçisi Kerberos'u getirmek |
Antik yazarlar Amazonları Karadeniz kıyısında, bugünkü Samsun-Terme yöresindeki Thermodon ırmağı çevresine yerleştirir. Herakles'in heykellerinde onu aslan postu ve sopasından tanırsın.
Cevapla, yolun devamı açılsın
1 bölüm kaldı
Perseus, Theseus ve Iason
| Kahraman | Kimin çocuğu? | Büyük başarısı |
|---|---|---|
| Perseus | Zeus ve Danae | Medusa'nın başını kesti; Andromeda'yı deniz canavarından kurtardı |
| Theseus | Atina kralı Aigeus (ya da Poseidon) | Girit'teki Labirent'te Minotauros'u öldürdü; Ariadne'nin ip yumağıyla çıkışı buldu |
| Iason | İolkos prensi Aison | Argo gemisiyle Argonautlar'ı topladı, Altın Post'u Karadeniz'in doğusundaki Kolkhis'ten (bugünkü batı Gürcistan) getirdi; büyücü Medeia'nın yardımını aldı |
İlgili öyküler de sorulur:
- Labirenti mimar Daidalos yaptı. Daidalos ile oğlu İkaros Girit'ten balmumu ve tüyden kanatlarla kaçtı. İkaros güneşe fazla yaklaştı, balmumu eridi, denize düştü.
- Altın Post, Phriksos ile Helle kardeşleri sırtında kaçıran uçan koçun postudur. Helle yolda denize düştü. Düştüğü boğaza “Helle'nin denizi” anlamında Hellespontos denir: bugünkü Çanakkale Boğazı.
- Theseus'un babası Aigeus, oğlunun gemisinde kara yelken görünce öldüğünü sandı. Apollodoros ve Pausanias'a göre kendini Akropolis'ten attı; Hyginus ise denize atladığını yazar ve Ege Denizi'nin adını ona bağlar.
Troya Savaşı ve üç destan
Savaşın kıvılcımı bir düğünde çakar. Davet edilmeyen kavga tanrıçası Eris, masaya üzerinde “en güzele” yazan bir altın elma atar. Hera, Athena ve Aphrodite elmayı ister. Zeus hakemliği Troya prensi Paris'e verir. Paris İda Dağı'nda (Kazdağı) elmayı Aphrodite'ye verir. Ödülü, dünyanın en güzel kadını, Sparta kralı Menelaos'un eşi Helene'dir. Paris Helene'yi Troya'ya kaçırınca Akhalar, Agamemnon önderliğinde Troya'yı kuşatır.
- Savaş on yıl sürer. Akhaların en büyük savaşçısı Akhilleus'tur. Annesi onu ölümsüz kılmak için Styks ırmağına batırırken topuğundan tuttu; topuk korunmasız kaldı.
- Akhilleus Troya'nın kahramanı Hektor'u öldürür. Kendisi de Paris'in topuğuna isabet eden okuyla ölür.
- Kent tahta at hilesiyle düşer. Hileyi Odysseus düşünür. Atı kente almamaları için uyaran rahip Laokoon, oğullarıyla birlikte deniz yılanlarınca boğulur.
- Troya kralı Priamos'un kızı Kassandra da kentin düşeceğini önceden görür. Apollon ona kehanet yeteneği vermiş, Kassandra onu reddedince kimsenin kehanetlerine inanmaması için lanetlemiştir.
| Destan | Yazarı | Konusu |
|---|---|---|
| İlyada | Homeros | Savaşın son yılında Akhilleus'un öfkesi; 24 bölüm, yaklaşık 51 günlük kesit |
| Odysseia | Homeros | Odysseus'un on yıllık eve dönüş yolculuğu: Tepegöz Polyphemos, büyücü Kirke, Sirenler, sadık eşi Penelope |
| Aeneis | Vergilius (Roma) | Troyalı Aeneas'ın yanan kentten kaçıp İtalya'ya ulaşması; Romalıların kökeni |
Aeneas, Aphrodite ile Troyalı Ankhises'in oğludur. Yaşlı babasını sırtında, oğlunu elinden tutarak Troya'dan kaçar. Vergilius bu destanı İmparator Augustus döneminde yazdı ve Romalıları Troyalılara bağladı. Aeneas'ın soyundan gelen ikizler Romulus ve Remus, bir dişi kurt tarafından emzirildi. Efsaneye göre Romulus Roma'yı MÖ 753'te kurdu, kentin adı ondan gelir.
Tahmin et
Romalılar Yunan tanrılarını benimsedi ama kendilerini neden Yunan kahramanlarına değil de savaşı kaybeden Troyalılara bağladı? Bir tahminde bulun.
Mitolojik varlıklar
| Varlık | Görünüşü | Bilinmesi gereken |
|---|---|---|
| Sfenks | İnsan başlı, aslan gövdeli, kanatlı ya da kanatsız | Koruyucu varlık. Mısır'da Gize Sfenksi; Yunan'da Thebai'de Oidipus'a bilmece sorar; Alacahöyük ve Hattuşa'nın sfenksli kapılarında da görülür |
| Medusa | Yılan saçlı, bakışı taşa çeviren Gorgo | Perseus başını kesti. Başı koruyucu simge oldu: Didyma'daki Medusa başı, Yerebatan Sarnıcı'ndaki iki Medusa başı |
| Pegasus | Kanatlı at | Medusa'nın kesilen boynundan doğdu; Bellerophontes onu evcilleştirdi |
| Minotauros | Boğa başlı insan | Girit kraliçesi Pasiphae'nin oğlu; Labirent'te yaşadı |
| Kentaur | Belden yukarısı insan, aşağısı at | Çoğu vahşidir; bilge Kheiron Akhilleus'u ve Asklepios'u yetiştirdi |
| Kyklops | Tek gözlü dev | Odysseia'daki Tepegöz Polyphemos |
| Siren | Kadın başlı kuş | Şarkılarıyla denizcileri kayalara çeker; Odysseus kendini direğe bağlattı |
| Argos Panoptes | Yüz gözlü dev | Hera'nın İo'yu gözetmek için diktiği bekçi; Hermes onu öldürünce Hera gözlerini tavus kuşunun kuyruğuna yerleştirdi |
| Nereidler | Deniz perileri | Deniz tanrısı Nereus'un elli kızı; Akhilleus'un annesi Thetis de onlardandır |
| Kerberos | Üç başlı köpek | Yeraltının kapısını bekler |
| Kharon | Yaşlı kayıkçı | Ölülerin ruhlarını yeraltı ırmağının karşı kıyısına geçirir; ücreti olsun diye ölünün ağzına bir obolos (drahminin altıda biri) konurdu |
| Griffon | Kartal başlı ve kanatlı, aslan gövdeli | Altın hazinelerini bekleyen koruyucu yaratık |
| Harpyler | Kadın başlı kuş | Adları “kapanlar” demektir; kör kâhin Phineus'un yemeklerini kapıp kirletirler |
| Nymphler | Genç kadın biçiminde doğa ruhları | Ağaç perisi Dryadlar, pınar ve ırmak perisi Naiadlar, dağ perisi Oreadlar |
| Moiralar | Üç kader tanrıçası | Hayat ipliğini Klotho eğirir, Lakhesis ölçer, Atropos keser |
| Musalar | Dokuz kız kardeş | Zeus ile Mnemosyne'nin kızları; şiire, müziğe ve bilgiye esin verirler |
| Satyrler | At kuyruklu, hayvan kulaklı erkekler | Dionysos'un alayındaki doğa varlıkları; Apollon'la yarışan Marsyas da bir satyrdir |
| Menadlar | Kendinden geçmiş kadınlar | Bakkhalar da denen, Dionysos'u coşkuyla izleyen kadınlar |
Sınavda ayrıca kısa öyküler sorulur: suda yansımasına âşık olan Narkissos (narsisizm), kayayı sonsuza dek tepeye taşıyan Sisyphos, eşi Eurydike'yi geri getirmek için yeraltına inen ozan Orpheus. Orpheus'un kitaplarına dayanan Orfizm ise arınma törenleriyle ölümden sonraki cezalardan kurtuluş vaat eden bir gizem (mister) dinidir. Narkissos'a karşılıksız âşık olan peri Ekho (yankı), Hera'nın cezası yüzünden yalnızca başkalarının son sözlerini yineleyebilir; Narkissos'un eriyip gittiği yerde ise bir nergis çiçeği biter.
Kendi cümlelerinle anlat
Hattuşa'da bir turist kapıdaki sfenksin Mısır'dan mı geldiğini soruyor. Sfenksin ne olduğunu ve neden kapıda durduğunu anlat.