Boğazına lokma kaçan turist
Yetişkinde hava yolu tıkanıklığının en sık nedeni yemek yerken kaçan lokmadır. Restoranda gülüp konuşurken, alkolle birlikte risk artar. Önce tıkanıklığın kısmi mi tam mı olduğuna karar verirsin. Kişiye “Boğuluyor musun?” diye sor.
| Kısmi tıkanıklık | Tam tıkanıklık |
|---|---|
| Konuşabilir, güçlü öksürür | Konuşamaz, öksüremez ya da çok zayıf öksürür |
| Az da olsa nefes alır, ıslık sesi olabilir | Nefes alamaz, panikle ellerini boğazına götürür |
| Renk normal ya da hafif değişmiş | Yüzü morarır |
Kısmi tıkanıklıkta: Öksürmeye teşvik et, başka bir şey yapma, yanında kal. Öksürük zayıflarsa sırt vurusuna geç: kişinin yanında ve biraz arkasında dur, öne eğ, elinin topuğuyla kürek kemiklerinin arasına 5 kez sert vur.
Tam tıkanıklıkta (bilinç açık): Etrafına seslen, 112'yi arat.
- Kişinin arkasına geç, kollarını karnının üst kısmına sar ve onu öne eğ.
- Bir elini yumruk yap, başparmak tarafını göbek deliği ile iman tahtasının ucu arasına koy, diğer elinle kavra.
- Yumruğunu içeri ve yukarı doğru keskin bir hareketle 5 kez çek. Bu karın basısı, yani Heimlich manevrasıdır.
- Cisim çıkmadıysa 5 karın basısı ve 5 sırt vurusunu dönüşümlü sürdür.
İleri gebelikte (20. hafta ve sonrası) ve karnı kavranamayacak kadar şişman kişide karın yerine göğüs basısı yap: kollarını koltuk altlarından geçir, yumruğunu iman tahtasının alt yarısına koy ve kendine doğru çek.
Kişi bilincini kaybederse dikkatlice yere yatır, 112'yi arat ve temel yaşam desteğine başla. Göğüs basıları cismi yerinden oynatabilir. Eski bilgi: Bilinci kapanan kişinin karnına oturarak Heimlich yapmak artık öğretilmiyor.
Cisim çıksa ve kişi rahatlasa bile mutlaka bir sağlık kuruluşuna gitmeli. Cismin parçası hava yolunda kalmış olabilir, karın basısı iç organları zedelemiş olabilir.
Cevapla, yolun devamı açılsın
1 bölüm kaldı
Bebekte tıkanma ve suda boğulma
Bebekte (1 yaş altı) karın basısı yapılmaz, iç organları zedeler.
Kısmi tıkanıklıkta bebek öksürüyor, ağlıyor ya da ses çıkarabiliyorsa kendi çabasıyla çıkarmasını bekle. Sırt vurusu kısmi tıkanıklığı kötüleştirebilir.
Tam tıkanıklıkta (ses çıkaramıyor, morarıyor):
- Otur ya da diz çök. Bebeği yüzüstü ve başı gövdesinden aşağıda olacak şekilde ön kolunun üzerine yatır, çenesini parmaklarınla destekle, boğazına bastırma.
- Avucunun topuğuyla kürek kemiklerinin arasına 5 sırt vurusu yap.
- Bebeği başını destekleyerek tek hamlede sırtüstü çevir, başı yine aşağıda olsun.
- Meme başlarını birleştiren çizginin biraz altına, iman tahtasının ortasına iki parmakla 5 göğüs basısı yap.
- Cisim çıkana ya da bebek bilincini kaybedene kadar dönüşümlü sürdür. Bilinç kaybolursa sert zemine yatır ve TYD'ye başla.
Suda boğulma, yüzün suya batması sonucu solunumun bozulmasıdır. Asıl sorun oksijensizliktir. Akciğerler karbondioksiti de atamaz; kanda biriken karbondioksit kanı asitleştirir, buna asidoz denir. “Islak boğulma, kuru boğulma, ikincil boğulma” terimleri artık kullanılmıyor.
- Kendini tehlikeye atma. Boğulan kişi panikle kurtarıcıya sarılıp onu da batırabilir. Mümkünse suya girmeden kurtar: ip, can simidi, tahta, kürek uzat, tekne kullan.
- Suya girmek zorundaysan başını suya sokma, kişiyi gözden kaybetme.
- Sığ suya dalma kazasında omurgayı koru.
- Sudan çıkınca normal nefes alıyorsa üstünü ört, derlenme pozisyonuna getir, yalnız bırakma. Nefes almıyorsa TYD başlat.
- Boğulma sırasında suyun büyük kısmı yutulur ve kişilerin yaklaşık %60'ı sonradan kusar. Bu yüzden yan pozisyon ve yakın izlem önemlidir.
Zehirlenmeler
Zehir vücuda beş yoldan girer: sindirim (ağızdan, en sık yol, çoğunlukla beş yaş altı çocuklar), solunum (gazlar), enjeksiyon (iğne, yılan, akrep ve arı sokması), cilt ve göze sıçrama.
Genel kurallar:
- Önce kendini koru. Gaz kokulu, dumanlı kapalı alana korumasız girme. Aynı yerde birden fazla kişi zehirlendiyse çevresel bir kaynak düşün.
- Ağızdan alınan zehirde kusturma ve yiyecek ya da içecek verme. Kusturmak yakıcı maddeyi yemek borusundan ikinci kez geçirir, bilinci bulanık kişide de kusmuk akciğere kaçar.
- 112'yi ara. Zehirle ilgili bilgi için 114 UZEM'i ara. İlacın ya da maddenin kutusunu sağlık ekibine ver.
- Ciltten bulaşmada kirli giysiyi çıkar, bölgeyi 20 dakika suyla yıka. Göze sıçramada gözü 10 dakika yıka.
- Bilinci kapalı ama nefes alıyorsa derlenme pozisyonu, nefes yoksa TYD.
Karbonmonoksit (CO): Soba, mangal, şofben ve egzozdan çıkar. Renksiz, kokusuz, tatsızdır. Kandaki hemoglobine oksijenden çok daha sıkı bağlanıp dokuları oksijensiz bırakır. Belirtiler baş ağrısı, bulantı, baş dönmesi, grip benzeri halsizlik, bazen ciltte kiraz kırmızısı renk, sonra bilinç kaybıdır. Kişiyi temiz havaya çıkar, pencereleri aç. Kapalı alana girmeden derin nefes alıp tut. Banyoda kullanılan tüplü ya da doğalgazlı şofbenler havasız küçük banyolarda oksijeni tüketir.
Mantar zehirlenmesi: Zehirli mantarı zehirsizden gözle ayıramazsın ve pişirmek zehri yok etmez. Turistlere doğadan mantar toplatıp yedirme.
Deli bal: Doğu Karadeniz'de satılan orman gülü balı fazla yenince tansiyonu ve nabzı düşürüp baygınlık yapabilir. Turistini uyar.
Tahmin et
Pansiyonda sabah, aynı odada kalan iki turist baş ağrısı, bulantı ve baş dönmesinden yakınıyor. Odada eski bir soba var. Sence ilk aklına gelmesi gereken nedir?
Isırıklar, sokmalar ve anafilaksi
| Durum | Yap | Yapma |
|---|---|---|
| Köpek, kedi ısırığı | Yarayı 10-15 dakika sabunlu suyla yıka, temiz bezle ört, kuduz ve tetanoz aşısı için mutlaka sağlık kuruluşuna gönder | Yaraya ot, biber, yağ, benzin sürme |
| Yılan ısırığı | Kişiyi yatır ve hareketsiz tut, sakinleştir, yüzük ve saatleri çıkar, dolaşımı engellemeyen bandaj ve atel, 112 | Kesme, emme, buz, turnike |
| Akrep sokması | Sakinleştir, yıka, 15 dakika soğuk uygula, bölgeyi oynatma, 112 | Kesme, emme. Akrep en çok Güneydoğu Anadolu'da görülür |
| Arı sokması | İğneyi kredi kartı gibi düz bir kenarla kazıyarak çıkar, yıka, soğuk uygula | İğneyi cımbızla sıkma, kalan zehri içeri basarsın |
| Kene | Eldivenle, ince cımbızla, cilde en yakın yerden tutup ezmeden yukarı çek, sonra sağlık kuruluşu | Ezme, yakma, üzerine kolonya, yağ, benzin dökme |
| Denizanası | Bölgeyi ovdurma, dokunaçları kartla kazı, deniz suyuyla yıka | Tatlı su dökme, zehrin salınmasını artırır |
Kene Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi gibi hastalıklar taşır ve vücutta ne kadar uzun kalırsa risk o kadar artar. Isıran köpek kuduz açısından en az 10 gün gözetim altında tutulur.
Anafilaksi, arı sokması, yer fıstığı ya da ilaç gibi bir alerjene karşı ağır alerjik tepkidir. Dakikalar içinde yüz, dudak ve dilde şişme, yaygın kurdeşen, hırıltılı solunum, nefes darlığı, ses kısıklığı, baş dönmesi ve bayılma görülür. Hayatı tehdit eder ve anafilaktik şoka gider.
- 112'yi ara. Kişinin rahat nefes alacağı pozisyonu almasına yardım et.
- Alerjisi bilinen kişiler genellikle yanında adrenalin oto-enjektörü (alerji kalemi) taşır. Kişinin bunu kullanmasına yardım et. Bilinci kapalıysa ve kalem yanındaysa üstündeki talimata göre sen uygula: uyluğun dış yan yüzüne, gerekirse giysinin üstünden saplanır, talimattaki süre kadar tutulup çekilir. Düzelme yoksa ikinci kalem uygulanabilir.
Kendi cümlelerinle anlat
Yılan ısırığında yarayı kesip zehri emmek neden yanlıştır? Doğrusu nedir?