Kanama türleri
Damar bütünlüğü bozulup kanın damar dışına çıkmasına kanama denir. Kan vücudun dışına akıyorsa dış kanama, vücut boşluklarında kalıyorsa iç kanamadır. Yetişkinde 5-6 litre kan vardır. Hızla bir litre ya da daha fazla kan kaybı şoka ve ölüme yol açabilir.
| Damar | Kanın görünüşü | Ciddiyet |
|---|---|---|
| Atar damar | Açık kırmızı, kalp atımıyla fışkırır | En tehlikelisi, kısa sürede çok kan kaybettirir |
| Toplar damar | Koyu kırmızı, yavaş ve düzenli akar | Daha kolay kontrol edilir |
| Kılcal damar | Yüzeyden sızar | En yaygın, genellikle hafif |
Aynı yarada üç tür birlikte de olabilir.
İç kanamayı göremezsin, ama belirtilerinden şüphelenirsin: ağız, burun, kulak ya da makattan kan gelmesi, kanlı öksürük ya da kusma, karında şişlik ve ağrı, soğuk-soluk-nemli cilt, hızlı nabız, huzursuzluk ve bilinç bulanıklığı. Hastane dışında iç kanamayı durduramazsın. Senin işin fark etmek, 112'yi aramak, kişiyi hareket ettirmeden yatırmak ve şoka karşı korumaktır.
Cevapla, yolun devamı açılsın
1 bölüm kaldı
Dış kanamayı durdurmak
Önce kendini koru: eldiven giy, yoksa temiz bir poşet kullan. Kanla çıplak elle temas etme.
- Yaralıyı mümkünse sırtüstü yatır. Hafif yaralanmada oturabilir.
- Yaranın üstüne temiz bir bez koy ve doğrudan bası uygula. Bu, kanamanın temel ve ilk yöntemidir.
- Basıyı en az 5 dakika kesintisiz sürdür. Bez kana doyarsa ilk bezi kaldırma, üstüne yenisini ekle. Kaldırırsan oluşmaya başlayan pıhtı bozulur.
- Kanama 10 dakikada durmazsa daha fazla bez ekle, daha geniş alana daha sıkı bastır.
- Bezi sabitlemek için basınçlı bandaj uygula. Dolaşımı kesecek kadar sıkma. Uyuşma, morarma, artan ağrı bandajın çok sıkı olduğunu gösterir.
Turnike, doğrudan bası ve basınçlı bandajla durmayan, hayatı tehdit eden kol ve bacak kanamasında kullanılır. Uzuv kopmasında ve çok sayıda yaralı varken de uygulanabilir.
- Kol ve uyluk gibi tek kemikli bölgeye, yaraya en yakın sağlam deriye uygulanır.
- Malzeme 5-10 cm genişliğinde, esnemeyen bir bez olmalıdır. İp ve tel kullanılmaz, deriyi keser.
- Kanama durana kadar sıkılır, sonra daha fazla sıkılmaz.
- Uygulama saati turnikenin üstüne yazılır, turnike açıkta bırakılır, örtülmez.
- Sağlık ekibi gelene kadar gevşetilmez, açılmaz.
| Konu | AÖF ve eski kitaplar | 2024 kitabı (güncel) |
|---|---|---|
| Turnike | 15-20 dakikada bir gevşetilir | Sağlık ekibi gelene kadar gevşetilmez |
| Kanayan uzvu kaldırmak | Önerilir | Faydası görülmediği için önerilmez |
| Basınç noktalarına basmak | Kanama sürerse uygulanır | Yerine doğrudan bası, bandaj ve turnike |
Eski kitaplardaki bası noktası yönteminde kanayan bölgeyi besleyen atardamar, yara ile kalp arasında yüzeye yakın geçtiği yerde parmakla bastırılır: dirsek ve kol kanamasında pazının iç yüzündeki kol atardamarı, bacak kanamasında kasık atardamarı, göğüs duvarı ve koltuk altı kanamasında köprücük kemiği üstü.
Tahmin et
Bacağına turnike uygulanmış bir yaralı 40 dakikadır ambulans bekliyor. Sence turnikeyi biraz gevşetip bacağı “kanlandırmak” gerekir mi?
Burun, kulak, kopma ve saplanan cisim
Burun kanaması turda sık karşılaşacağın bir kanamadır: kuru hava, darbe, yüksek irtifa ya da yüksek tansiyon yol açabilir.
- Kişiyi oturt, başını hafifçe öne eğdir. Böylece kan boğaza akmaz, yutulmaz.
- Ağızdan nefes almasını söyle.
- Burun kanatlarını başparmak ve işaret parmağıyla 10-15 dakika sıkıştır.
- Konuşmasın, yutkunmasın, sümkürmesin.
- 20 dakikadan sonra hâlâ kanıyorsa 112'yi ara.
Başı geriye atmak yanlıştır: kan mideye gider, bulantı ve kusmaya yol açar.
Kulak kanaması: Kulağı tıkama, temiz bir bezle hafifçe kapat. Kafa darbesinden sonra kulaktan kanlı sıvı gelmesi ciddi kafa yaralanmasını gösterir. Bilinci kapalı ve omurga yaralanması yoksa kişiyi kanayan kulağın üzerine yan yatır, sıvı dışarı aksın.
Uzuv kopması: Kanayan yere bası ya da turnike uygula. Kopan parçayı yıkama, temiz beze sar, ağzı kapalı bir torbaya koy. Bu torbayı bir ölçek su ve iki ölçek buz olan ikinci bir torbaya ya da kaba yerleştir. Parça buza doğrudan değmemeli. Üzerine yaralının adını yaz, en geç 6 saat içinde yaralıyla birlikte hastaneye ulaştır.
Saplanmış cisim: Çıkarma. Cisim kanayan damarı tıkıyor olabilir. Etrafına rulo bez ya da simit sargı koyup cismi olduğu yerde sabitle. Göze yabancı cisim kaçtıysa kişi gözünü ovalamaz, göz oda sıcaklığındaki temiz suyla burun tarafından dışa doğru yıkanır, göze saplanmış cisme ise hiç dokunulmaz ve kişi sağlık kuruluşuna gönderilir.
Şok
Şok, dolaşımın bozulması yüzünden dokulara yeterli oksijen gidememesidir. Hayatı tehdit eder. Beyin oksijensizliğe 4-6 dakika, karın organları 45-90 dakika dayanır.
Şokun dört ana türü vardır:
| Tür | Nedeni |
|---|---|
| Kan ya da sıvı kaybı | Kanama, ya da ishal ve kusmayla sıvı kaybı |
| Kalbe bağlı | Kalp krizi, kalbin pompalayamaması |
| Tıkayıcı | Akciğer sönmesi, akciğere pıhtı atması |
| Dağılım bozukluğu | Ağır alerji (anafilaktik şok), enfeksiyon, sinir hasarı |
Belirtiler: endişe ve huzursuzluk, soğuk, soluk ve nemli cilt, hızlı ve zayıf nabız, hızlı ve yüzeysel solunum, susama, bulantı, dudak ve tırnaklarda morarma, bilinçte bulanıklık, tansiyon düşmesi.
İlk yardım:
- Güvenliği sağla, 112'yi ara.
- Kişiyi sırtüstü düz yatır, sıkı giysileri gevşet, dış kanama varsa durdur.
- Şok pozisyonu: yaralanma yoksa bacakları 30-60 derece (AÖF kitabındaki ifadeyle yaklaşık 30 cm) kaldır, altına destek koy.
- Üstünü ört ama aşırı ısıtma.
- Yiyecek, içecek verme. Hava yoluna kaçabilir, ameliyatı geciktirebilir.
- Bilinç ve solunumu 2-3 dakikada bir kontrol et. Bilinç kötüleşirse derlenme pozisyonu, solunum durursa TYD.
Bacaklar kaldırılmaz: kalça ya da bacak yaralanması, kafa yaralanması, göğüs yaralanması, nefes darlığı, kalp krizi ve inme şüphesinde. Göğüs yaralanması, nefes darlığı ve kalp krizinde kişi yarı oturur pozisyonda daha rahat eder.
Kendi cümlelerinle anlat
Kafa yaralanması ya da kalp krizi şüphesi olan birinde neden bacaklar kaldırılmaz? Kendi cümlelerinle anlat.