Makedonya ve II. Philippos
Yunanistan'ın kuzeyindeki Makedonya, kent devletlerinden farklı olarak bir krallıktı. Makedonlar Yunancanın bir lehçesini konuşur ve kendilerini Yunan sayardı. Krallığı büyük güce çeviren, İskender'in babası II. Philippos'tur (MÖ 359-336).
- Philippos Makedon falanksını (phalanks) kurdu: beş-altı metrelik sarissa mızraklı piyadeler derin ve sık sıralar hâlinde dizilirdi. Roma'nın piyade birliği ise lejyondur.
- MÖ 338'de Khaironeia'da Atina ve Thebai'ın birleşik ordusunu yendi. Kent devletlerinin bağımsızlık çağı fiilen bitti.
- MÖ 337'de Yunan kentlerini Korinthos Birliği'nde topladı ve kendini birliğin önderi seçtirdi. Hedef, Pers'e karşı büyük bir seferdi.
Philippos MÖ 336'da bir suikastla öldü. Yerine yirmi yaşındaki oğlu III. Aleksandros, yani Büyük İskender geçti. İskender gençliğinde Aristoteles'ten ders almıştı.
Cevapla, yolun devamı açılsın
1 bölüm kaldı
İskender Anadolu'da
İskender MÖ 334 baharında Çanakkale Boğazı'nı geçerek Doğu Seferi'ni başlattı. Anadolu'daki yürüyüşü şöyle sıralanır:
- Granikos (Biga Çayı, MÖ 334): Perslere karşı ilk zafer.
- Sardes savaşmadan teslim oldu. Miletos ve Halikarnassos kuşatmayla alındı.
- Kışı Likya ve Pamfilya'da geçirdi. Pisidia'nın dağ kenti Termessos'u alamadı.
- Gordion (MÖ 333): Frig Krallığı'nın eski başkentinde, Frig kralının arabasındaki karmaşık düğümü, yazarların çoğuna göre kılıcıyla kesti (Aristobulos'a göre ise arabanın çivisini çekerek çözdü).
- Ankyra ve Kapadokya üzerinden Kilikya'ya indi; Tarsus'ta Kydnos (Berdan) Irmağı'nda yüzerken hastalandı.
- Issos (İskenderun Körfezi kıyısı, MÖ 333): Pers kralı III. Dareios'u bizzat yendi; Dareios'un ailesi esir düştü.
Tahmin et
Gordion'daki düğüm sıradan bir ip düğümüydü. Sence İskender neden onu çözmeye bu kadar önem verdi?
Savaş ve av sahnelerinde İskender'i gösteren İskender Lahdi'nin bulunduğu müze Müzecilik ve Kültürel Miras kursunda.
Gaugamela'dan Babil'e: Hellenistik Çağ
Issos'tan sonra İskender Fenike kıyısını ve Mısır'ı aldı, Nil deltasında İskenderiye'yi kurdu (MÖ 331). Aynı yıl Gaugamela'da Dareios'u son kez yendi ve Pers İmparatorluğu yıkıldı. Seferini Orta Asya'ya ve Hindistan'a kadar sürdürdü, Hydaspes Irmağı kıyısında Kral Poros'u yendi. Askerlerinin isteği üzerine geri döndü ve MÖ 323'te Babil'de, 33 yaşına girmeden (32 yaşında) öldü.
İskender'in açtığı döneme Hellenistik Çağ denir. Başlangıcı İskender'in seferi ya da ölümü, sonu ise son Hellenistik krallık olan Ptolemaioslar'ın Roma'ya katıldığı MÖ 30'dur. Bu çağın özellikleri:
- Yunan kültürü ile Doğu kültürleri kaynaştı. Ortak Yunanca (koine) Akdeniz'in ortak dili oldu.
- İskender ve ardılları birçok yeni kent kurdu; İskenderiye bilim ve kütüphanesiyle öne çıktı.
- İskender sikkeleri pek çok darphanede aynı tiplerle basıldı, ticaret kolaylaştı.
- Heykelde duygu ve hareket öne çıktı (sanat yönü Antik Kentler ve Klasik Mimari kursunda).
Diadokhlar ve Hellenistik krallıklar
İskender'in ölümünden sonra komutanları, yani Diadokhlar (ardıllar), imparatorluğu paylaşmak için kırk yıl savaştı. İki kesin savaş Anadolu'da yapıldı:
- Ipsos (MÖ 301, Afyonkarahisar Çayırbağ yakınları): Lysimakhos ve Seleukos, “tek gözlü” Antigonos'u yendi; Antigonos öldü.
- Korupedion (MÖ 281, Gediz vadisi): Seleukos, Trakya ve Anadolu'ya egemen olan Lysimakhos'u yendi ve öldürdü.
Sonunda üç büyük krallık kaldı: Mısır'da Ptolemaioslar (başkent İskenderiye; son kraliçe VII. Kleopatra), Suriye ve Önasya'da Seleukoslar (başkent Antakya) ve Makedonya'da Antigonoslar. Ptolemaioslar Dionysos'u hanedanın koruyucu tanrısı saydı; VII. Kleopatra'nın babası XII. Ptolemaios Neos Dionysos (Yeni Dionysos) unvanını taşıdı. Seleukoslar MÖ 190'da Magnesia (Manisa) savaşında Roma'ya yenildi ve MÖ 188 Apameia Barışı ile Toroslar'ın kuzeyindeki Anadolu'dan çekildi.
Anadolu'da ise küçük ama parlak krallıklar doğdu:
| Krallık | Merkez | Bilmen gereken |
|---|---|---|
| Bergama (Attalos hanedanı) | Pergamon | Kurucu Philetairos; I. Attalos Galatları yenip kral unvanı aldı; II. Eumenes Zeus Sunağı'nı ve kütüphaneyi yaptırdı; II. Attalos Attaleia'yı (Antalya) kurdu; III. Attalos krallığı MÖ 133'te vasiyetle Roma'ya bıraktı |
| Bithynia | Nikomedia (İzmit) | I. Nikomedes Nikomedia'yı kurdu; I. Prusias'ın adı Prusa'da (Bursa) yaşar; Kartacalı Hannibal bu krallığa sığındı; IV. Nikomedes krallığı MÖ 74'te Roma'ya vasiyet etti |
| Pontos | Amaseia (Amasya), sonra Sinope | Mithradates hanedanı; en ünlü kral VI. Mithradates Eupator Roma'nın en inatçı düşmanı oldu; Amasya'daki kaya mezarları Pontos krallarınındır |
| Kapadokya | Mazaka (Kayseri) | Ariarathes hanedanı; Roma'ya bağlı krallık olarak yaşadı |
| Galatlar | Ankyra (Ankara) çevresi | MÖ 278/277'de Bithynia kralının çağrısıyla Trakya'dan geçen Keltler; üç boy: Tolistobogiler, Tektosaglar (Ankyra) ve Trokmiler |
Bergama Kütüphanesi antik dünyada yalnızca İskenderiye Kütüphanesi'yle yarışabiliyordu. Plutarkhos, Antonius'un buradaki 200.000 kitabı Kleopatra'ya armağan ettiği suçlamasını aktarır, ama bu suçlamaların çoğunun uydurma sayıldığını da ekler. Efes'te MS 2. yüzyılda yapılan Celsus Kütüphanesi ise 12.000 kadar tomarlık çok daha küçük bir koleksiyona sahipti.
Güneydoğudaki Kommagene krallığı ve Nemrut Dağı Eski Anadolu Uygarlıkları kursunda.
Kendi cümlelerinle anlat
Bergama'nın son kralı neden krallığını savaşmadan Roma'ya bıraktı? Hellenistik dengeleri düşünerek anlat.