Ozanlar: Homeros ve Hesiodos
Yunan edebiyatı iki büyük ozanla başlar.
Homeros (MÖ 8. yüzyıl) İlyada ve Odysseia destanlarının ozanıdır. İlyada, Troia Savaşı'nın son günlerini ve Akhilleus'un öfkesini anlatır. Odysseia, Odysseus'un savaştan dönüşünü anlatır. Homeros'un doğduğu yer için pek çok kent yarıştı, en güçlü adaylar Smyrna (İzmir) ve Khios'tur. Homeros'un dili, Batı Anadolu'nun İon lehçesine dayanır.
Hesiodos (MÖ 8.-7. yüzyıl) Boiotialı bir çiftçi-ozandır. Babası Anadolu'daki Aiol kenti Kyme'den göçmüştü. İki eseri vardır:
- İşler ve Günler: çiftçinin takvimi, çalışma ve adalet üzerine öğütler.
- Theogonia: tanrıların soyu ve evrenin oluşumu.
Homeros kahramanları, Hesiodos ise sıradan insanın emeğini anlatır. Tanrıların hikâyeleri Mitoloji ve Dinler Tarihi kursunda. Biraz sonra, MÖ 7.-6. yüzyılda Midilli (Lesbos) adasında yaşayan Sappho da lirik şiirin en ünlü adıdır.
Cevapla, yolun devamı açılsın
1 bölüm kaldı
Tarihçiler ve coğrafyacılar
Tarih yazımı da Anadolu kıyısında doğdu. Sınavda en çok yazar - eser - kent üçlüsü sorulur:
| Yazar | Kenti | Eseri ve konusu |
|---|---|---|
| Herodotos | Halikarnassos (Bodrum) | Historiai: Pers savaşları ve gezdiği ülkeler; Cicero ona “tarihin babası” dedi |
| Thukydides | Atina | Peloponnesos Savaşı Tarihi; olayları neden-sonuç ilişkisiyle, tanrılara başvurmadan açıklar |
| Ksenophon | Atina | Anabasis: Pers prensi Kyros için savaşan on bin Yunan paralı askerin Anadolu'dan Trapezus'a dönüşü |
| Strabon | Amaseia (Amasya) | Geographika: on yedi kitaplık dünya coğrafyası; Anadolu için en önemli antik kaynak |
| Pausanias | Muhtemelen Lidyalı | Yunanistan'ın Tasviri: kentleri ve anıtları tek tek anlatan antik bir gezi rehberi |
| Arrianos | Nikomedia (İzmit) | İskender'in Seferi (Anabasis Alexandri) |
| Plutarkhos | Khaironeia (Yunanistan) | Paralel Hayatlar: Yunan ve Romalı ünlülerin karşılaştırmalı biyografileri |
Ksenophon'un askerleri Trapezus'a varmadan birkaç gün önce, Theches Dağı'ndan denizi görünce “Thalatta! Thalatta!” (Deniz! Deniz!) diye bağırır. Rehberler bu sahneyi Karadeniz turlarında sık anlatır.
İyonya'da felsefenin doğuşu
Felsefe MÖ 6. yüzyılda İyonya'da, özellikle Miletos'ta doğdu. İlk filozoflar evreni tanrıların hikâyeleriyle değil, doğadaki tek bir ana madde (arkhe) ile açıklamaya çalıştı. Bu yüzden onlara doğa filozofları denir.
| Filozof | Kenti | Görüşü |
|---|---|---|
| Thales | Miletos | Miletos Okulu'nun kurucusu, ilk filozof; ana madde su. MÖ 585 güneş tutulmasını önceden bildirdiği anlatılır; geometri ve astronomiyle uğraştı |
| Anaksimandros | Miletos | Ana madde apeiron (sınırsız, belirsiz olan); ilk dünya haritasını çizdiği söylenir |
| Anaksimenes | Miletos | Ana madde hava |
| Herakleitos | Efes | “Her şey akar” (panta rhei); evrende sürekli değişim vardır, ana madde ateş; değişimin düzeni logos |
| Pythagoras | Samos | Evrenin özü sayıdır; İtalya'da Kroton'da okul kurdu |
| Ksenophanes | Kolophon (Değirmendere) | İnsan biçimli tanrı anlayışını eleştirdi |
| Anaksagoras | Klazomenai (Urla) | Evreni düzenleyen akıl (nous); Perikles'in dostu |
| Demokritos | Abdera (Trakya) | Her şey bölünemeyen atomlardan oluşur |
Miletos'un ünü sonraki çağlarda da sürdü: Ayasofya'nın iki mimarından biri olan İsidoros da Miletosludur.
Tahmin et
Thales'ten önce de insanlar evrenin nasıl oluştuğunu anlatıyordu. Sence onu “ilk filozof” yapan fark neydi?
Atina felsefesi, okullar ve hekimler
MÖ 5. yüzyılda felsefenin merkezi Atina'ya kaydı ve soru doğadan insana döndü.
| Filozof | Öne çıkan |
|---|---|
| Sokrates | Hiç yazmadı; sorularla düşündürdü, Delphoi tapınağındaki “Kendini bil” öğüdünü düşüncesinin merkezine koydu; MÖ 399'da baldıran zehriyle idam edildi |
| Platon | Sokrates'in öğrencisi; Akademia'yı kurdu; Devlet gibi diyaloglar yazdı |
| Aristoteles | Stageiralı; Platon'un öğrencisi, Büyük İskender'in hocası; Lykeion'u kurdu; Anadolu'da Assos'ta yaşayıp ders verdi |
| Diogenes | Sinope'li kinik filozof; fıçıda yaşadığı ve İskender'e “gölge etme” dediği anlatılır |
| Zenon | Kıbrıs Kition'lu; Atina'da Stoa okulunu kurdu (adını toplandıkları sütunlu galeriden alır) |
| Epikuros | Samoslu; mutluluğu acıdan uzak, sakin bir yaşamda arayan okulun kurucusu |
Antik tıbbın büyük adları da Ege ve Anadolu'dan çıktı:
- Hippokrates (MÖ 5. yüzyıl): Kos adasında yetişti. Hastalığı tanrı cezası değil, doğal nedenlerle açıkladı. Tıbbın babası sayılır, hekim yemini onun adını taşır.
- Galenos (MS 2. yüzyıl): Bergama'da doğdu, önce gladyatörlerin hekimiydi, sonra Roma'da Marcus Aurelius'un hekimi oldu. Yazıları bin yılı aşkın süre tıbbın temel kaynağı kaldı.
- Dioskorides (MS 1. yüzyıl): Anazarbos'lu (Kozan, Adana); şifalı bitkileri anlatan De Materia Medica'nın yazarı.
Bergama Asklepionu gibi şifa merkezleri Antik Kentler ve Klasik Mimari kursunda.
Kendi cümlelerinle anlat
Bir turist “Felsefe neden Atina'da değil de Anadolu kıyısında başladı?” diye soruyor. Ne cevap verirsin?