İki kent, iki düzen
Klasik Çağ'ın iki büyük gücü Atina ile Sparta'ydı. Birbirine hiç benzemiyorlardı.
Atina, İon kökenli bir deniz ve ticaret kentiydi. Demokrasiye adım adım ulaştı:
| Kişi | Yaklaşık tarih | Yaptığı |
|---|---|---|
| Drakon | MÖ 621 | İlk yazılı yasalar; o kadar serttir ki “drakonca” sözü buradan gelir |
| Solon | MÖ 594 | Borç köleliğini kaldırdı, yurttaşları servete göre sınıflara ayırdı; demokrasiye ilk adım |
| Peisistratos ve oğulları | MÖ 6. yüzyıl | Tiranlık; bayındırlık ve bayramlarla halkın desteğini aldı |
| Kleisthenes | MÖ 508/507 | Halkı on kabileye yeniden böldü, ostrakismos'u (çömlek kırığına yazılan oyla sürgün) getirdi; demokrasinin kurucusu |
Sparta ise Peloponnesos'ta bir Dor kentiydi. Başında aynı anda iki kral vardı, yaşlılar meclisi (gerousia) ve her yıl seçilen beş ephor yönetime ağırlığını koyardı. Toprağı Devlet'e bağlı köleler (helot) işlerdi. Erkek çocuklar yedi yaşından itibaren devletin sert askerî eğitiminden (agoge) geçerdi. Sparta, Peloponnesos kentlerini Peloponnesos Birliği altında topladı.
Cevapla, yolun devamı açılsın
1 bölüm kaldı
Pers savaşları
Persler MÖ 546'da Lidya'yı yıkınca Anadolu'daki Yunan kentleri Pers egemenliğine girdi. I. Dareios MÖ 513 dolayındaki İskit seferinde Samoslu Mandrokles'e İstanbul Boğazı üzerine gemilerden bir köprü kurdurup ordusunu Avrupa'ya geçirdi. MÖ 499'da başlayan İon Ayaklanması'na Atina yardım gönderdi. Ayaklanma 494'te Miletos'un yıkılmasıyla bastırıldı (ayrıntısı Eski Anadolu Uygarlıkları kursunda). Kaderini, aynı yıl Miletos önündeki Lade Adası açıklarında Perslerin İon donanmasını yendiği deniz savaşı belirledi. Pers kralları bunun öcünü almak için Yunanistan'a yürüdü.
| Savaş | Yıl | Taraflar ve sonuç |
|---|---|---|
| Marathon | MÖ 490 | I. Dareios'un ordusu, Miltiades komutasındaki Atinalılara yenildi |
| Thermopylai | MÖ 480 | Xerxes'in ordusu, Kral Leonidas ve 300 Spartalının direnişini kırdı; Atina yakıldı |
| Salamis | MÖ 480 | Themistokles'in kurduğu Atina donanması Pers donanmasını dar boğazda yendi |
| Plataia | MÖ 479 | Spartalı komutan Pausanias'ın yönettiği Yunan ordusu kara savaşını kazandı |
| Mykale | MÖ 479 | Anadolu kıyısında (Dilek Yarımadası) Pers donanması yakıldı; İon kentleri yeniden ayaklandı |
Persler bundan sonra Yunanistan'a bir daha giremedi. Geleneğe göre savaşlar MÖ 449 dolayında Kallias Barışı ile resmen bitti. Ancak bu barışın gerçekten imzalanıp imzalanmadığı antik çağda da tartışılıyordu: Plutarkhos, tarihçi Kallisthenes'in böyle bir antlaşmayı reddettiğini aktarır.
Marathon'dan Atina'ya zafer haberini koşarak götüren habercinin, geç dönem yazarlarda anlatılan hikâyesi, bugünkü maraton koşusunun kaynağıdır. Bu savaşların en önemli anlatıcısı ise Halikarnassoslu Herodotos'tur.
Delos Birliği ve Perikles çağı
Pers tehlikesine karşı Atina, MÖ 478/477'de Ege kentlerini Delos Deniz Birliği'nde topladı. Merkez Delos Adası'ydı. Üye kentler güçlerine göre para, gemi ya da asker verirdi. Hazineyi Atinalı görevliler yönetiyordu.
Zamanla birlik bir Atina İmparatorluğu'na dönüştü:
- Hazine MÖ 454'te Delos'tan Atina'ya taşındı.
- Atina, üyelerin kendi gümüş sikkelerini basmasını yasaklayıp kendi parasını zorunlu kıldı.
- Ayrılmak isteyen üyeler zorla birlikte tutuldu.
Hazinenin bir bölümü Atina'nın güzelleşmesine harcandı. Perikles (yaklaşık MÖ 461-429), demokrasinin en parlak döneminde Atina'yı yönetti. Akropolis'teki Parthenon onun döneminde yapıldı. Tiyatro, felsefe ve heykel bu çağda zirveye çıktı. Bu nedenle MÖ 5. yüzyılın ortasına Perikles çağı ya da Atina'nın altın çağı denir.
Peloponnesos Savaşı ve sonrası
Atina'nın büyüyen gücü Sparta'yı ve Korinthos, Megara gibi ticaret kentlerini rahatsız etti. MÖ 431-404 arasında, 27 yıl süren Peloponnesos Savaşı başladı. Savaşı adım adım anlatan tarihçi, kendisi de Atinalı bir komutan olan Thukydides'tir.
| Evre | Tarih | Olay |
|---|---|---|
| Arkhidamos Savaşı | MÖ 431-421 | Spartalılar Attika'yı yağmaladı; Atina'da veba çıktı, Perikles 429'da öldü |
| Nikias Barışı | MÖ 421 | Elli yıllık olması planlanan barış |
| Sicilya Seferi | MÖ 415-413 | Alkibiades'in teşvikiyle Syrakusai'ye giden Atina ordusu ve donanması yok oldu |
| Aigospotamoi | MÖ 405 | Spartalı Lysandros Gelibolu kıyısında Atina donanmasını yok etti; Atina 404'te teslim oldu |
Tahmin et
Sparta bir kara gücüydü, Atina ise Yunan dünyasının en büyük donanmasına sahipti. Sence Sparta, Atina'yı denizde yenecek donanmayı nasıl kurdu?
Bunun bedelini Anadolu'daki Yunan kentleri ödedi. MÖ 386 Kral Barışı (Antalkidas Barışı) ile Batı Anadolu kentleri yeniden Pers egemenliğine bırakıldı. Yunanistan'da önderlik bir süre Sparta'da kaldı. Atina, Sparta'nın baskısına karşı MÖ 378/377'de Ege kentleriyle İkinci Atina Deniz Birliği'ni kurdu. Thebai MÖ 371'de Leuktra'da Sparta'yı yenerek öne çıktı, ama 362'de Mantineia'da komutanı Epameinondas'ı kaybedince geriledi. Birbirini yıpratan kent devletleri, kuzeydeki Makedonya'ya karşı güçsüz kaldı.
Kendi cümlelerinle anlat
Peloponnesos Savaşı neden yalnızca Atina'nın değil bütün Yunan kent devletlerinin kaybı sayılır? Kendi cümlelerinle anlat.