Tanzimat ve Servet-i Fünun: ilkler dönemi
1839 Tanzimat Fermanı'ndan sonra edebiyat Batı'ya döndü. Gazete, roman ve tiyatro Türk edebiyatına bu dönemde girdi. Sınav bu dönemi ilklerle sorar:
| Yazar | Eser | İlk ya da önemli özelliği |
|---|---|---|
| Şinasi | Şair Evlenmesi (1860) | İlk yerli tiyatro; Agâh Efendi'yle Tercüman-ı Ahval (ilk özel gazete) |
| Namık Kemal | Vatan Yahut Silistre, İntibah, Cezmi | Vatan şairi; İntibah ilk edebî roman, Cezmi ilk tarihî roman |
| Şemsettin Sami | Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat | İlk yerli roman |
| Ziya Paşa | Terkib-i Bent, Harabat | Divan şiirini savunup eleştiren şair |
| Recaizade Mahmut Ekrem | Araba Sevdası | İlk realist roman |
| Samipaşazade Sezai | Sergüzeşt | Esaret konulu roman |
| Halit Ziya Uşaklıgil | Mai ve Siyah, Aşk-ı Memnu | Batılı anlamda romanın ustası (Servet-i Fünun) |
| Tevfik Fikret | Rübab-ı Şikeste, Sis | Servet-i Fünun'un şairi; evi Aşiyan Müzesi |
| Mehmet Rauf | Eylül | İlk psikolojik roman |
Ayrıca Fransız yazar Fenelon'un Telemak'ı, Yusuf Kamil Paşa'nın çevirisiyle Türkçeye çevrilen ilk roman kabul edilir. Romantik duygular ve hitabetle yüklü tiyatrolarıyla Namık Kemal Tanzimat romantizminin başlıca temsilcisidir; Beşir Fuad ise Victor Hugo üzerine yazdığı eserde romantizmi eleştirip natüralizmi tanıttı.
Cevapla, yolun devamı açılsın
1 bölüm kaldı
Millî edebiyat ve Cumhuriyet: eser-yazar eşleştirmeleri
Mart 2026 sınavında beş eser-yazar çifti verilip doğrusu soruldu. Doğru cevap “Ateşten Gömlek - Halide Edib Adıvar”dı; öteki dördünde eserler başka yazarlara verilmişti. Bu tabloyu iyi çalış:
| Yazar | Eserler |
|---|---|
| Mehmet Akif Ersoy | Safahat, İstiklal Marşı (TBMM, 12 Mart 1921) |
| Ömer Seyfettin | Kaşağı, Diyet, Pembe İncili Kaftan (hikâye) |
| Ziya Gökalp | Türkçülüğün Esasları |
| Yahya Kemal Beyatlı | Kendi Gök Kubbemiz, Aziz İstanbul |
| Halide Edib Adıvar | Ateşten Gömlek, Sinekli Bakkal, Vurun Kahpeye |
| Reşat Nuri Güntekin | Çalıkuşu, Yaprak Dökümü |
| Yakup Kadri Karaosmanoğlu | Yaban, Kiralık Konak, Ankara |
| Ahmet Hamdi Tanpınar | Saatleri Ayarlama Enstitüsü, Huzur, Beş Şehir (deneme) |
| Sait Faik Abasıyanık | Semaver, Sarnıç, Alemdağ'da Var Bir Yılan (hikâye); Burgazada |
| Sabahattin Ali | Kuyucaklı Yusuf, İçimizdeki Şeytan, Kürk Mantolu Madonna |
| Nazım Hikmet | Memleketimden İnsan Manzaraları |
| Orhan Veli Kanık | Garip akımı (1941) |
| Yaşar Kemal | İnce Memed (Çukurova) |
| Oğuz Atay | Tutunamayanlar |
| Orhan Pamuk | Benim Adım Kırmızı, Kar, Masumiyet Müzesi, İstanbul Hatıralar ve Şehir |
Orhan Pamuk 2006'da Nobel Edebiyat Ödülü'nü alan ilk Türk yazardır; 2026 ödülüne kadar başka bir Türk yazar bu ödülü almadı. Romanıyla aynı adı taşıyan Masumiyet Müzesi İstanbul Çukurcuma'da gerçek bir müzedir.
Anadolu'yu dünyaya anlatanlar
Rehberlik sınavı, Anadolu'nun tanıtımına katkı veren yazarları özellikle sever:
- Halikarnas Balıkçısı (Cevat Şakir Kabaağaçlı): Sürgün olarak gönderildiği Bodrum'a âşık oldu. Mavi Sürgün, Aganta Burina Burinata gibi eserleriyle Ege'yi ve antik mirası anlattı.
- Azra Erhat: Mitoloji Sözlüğü'nün yazarı. Homeros'un İlyada ve Odysseia'sını şair A. Kadir'le, Hesiodos'un Theogonia ve İşler ve Günler'ini Türkçeye çevirdi. Mavi Yolculuk kitabını yazdı.
- Sabahattin Eyüboğlu: Azra Erhat ve Halikarnas Balıkçısı'yla birlikte Mavi Yolculuk geleneğini ve “Mavi Anadolu” düşüncesini yaydı. Platon'dan Shakespeare'e birçok klasiği çevirdi.
Bu üçü Anadolu'yu Yunan ya da Roma'nın değil, bütün uygarlıkların ortak mirası olarak gören “Mavi Anadolu” anlayışının temsilcileridir.
Tahmin et
Mart 2026 sınavında “Mitoloji Sözlüğü”nü yazan ve İlyada'yı çeviren yazar soruldu. Şıklarda Mina Urgan, Can Yücel, Bedri Rahmi Eyüboğlu ve Melih Cevdet Anday da vardı. Sence hangisi doğru, hangisi en tuzaklı?
Dünya klasikleri ve çevirmenleri
Dünya klasikleri Türkçeye en sistemli biçimde, Millî Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel'in 1940'ta kurduğu Tercüme Bürosu ile kazandırıldı. Rehber olarak Anadolu'da doğmuş antik yazarları özellikle bil:
| Eser | Yazar | Bilinen çevirmen |
|---|---|---|
| İlyada, Odysseia | Homeros (Batı Anadolu'da yaşadığı düşünülür) | Azra Erhat ve A. Kadir |
| Theogonia, İşler ve Günler | Hesiodos | Azra Erhat ve Sabahattin Eyüboğlu |
| Tarih | Herodotos (Halikarnassos, bugünkü Bodrum) | Müntekim Ökmen |
| Geographika | Strabon (Amaseia, bugünkü Amasya) | Adnan Pekman |
| Aeneis | Vergilius (Roma) | |
| İlahi Komedya | Dante | Rekin Teksoy |
| Don Kişot | Cervantes | Roza Hakmen |
| Hamlet | Shakespeare | Sabahattin Eyüboğlu, Can Yücel |
| Faust | Goethe | |
| Sefiller | Victor Hugo | |
| Suç ve Ceza | Dostoyevski | |
| Savaş ve Barış | Tolstoy |
Kendi cümlelerinle anlat
Tercüme Bürosu'nun Türk kültür hayatına katkısını kendi cümlelerinle anlat.