Bölgelere göre halk oyunları
Halk oyunları sınavda neredeyse her zaman yöre eşleştirmesi olarak sorulur. Önce bölgeyi, sonra ili bil:
| Bölge / yöre | Oyun | Akılda kalacak nokta |
|---|---|---|
| Ege | Zeybek | Ağır, vakur; efe ve kızanlar; Harmandalı, Kerimoğlu, Çökertme (Muğla) |
| Karadeniz | Horon | Hızlı, titrek; omuz omuza; Akçaabat, Sürmene horonları; Artvin'de Deli Horon |
| Erzurum | Bar | Toplu, el ele ya da omuz omuza; kadın ve erkek barları; Artvin'de Atabarı |
| Doğu ve Güneydoğu Anadolu | Halay | Davul-zurna eşliğinde, el ele ya da omuz omuza |
| Trakya | Karşılama, hora | Karşılamada oyuncular birbirine tutunmadan karşılıklı oynar |
| Konya, Silifke | Kaşık oyunları | Ellerdeki tahta kaşıklarla ritim tutulur |
| Ankara | Seymen | Seymen alayı, Ankara oyun havaları |
| Teke yöresi | Teke zortlatması | Burdur, Isparta, Antalya; tekenin sıçrayışını taklit eder |
| Elazığ | Çayda Çıra | Ellerde mumlu tabaklarla oynanır |
| Kars, Ardahan | Kafkas oyunları | Kafkas kültürünün etkisi |
Cevapla, yolun devamı açılsın
1 bölüm kaldı
Halk müziği ve çalgılar
Türk halk müziği iki büyük gruba ayrılır:
| Tür | Özellik | Örnek |
|---|---|---|
| Uzun hava | Belli bir ritmi yok, serbest okunur | Bozlak (Orta Anadolu, Çukurova), hoyrat (Doğu, Kerkük), gurbet havası |
| Kırık hava | Belli bir ölçüsü var, oyun havaları dahil | Türküler, zeybek, halay, horon havaları |
Yöresel çalgıları oyunlarla birlikte öğren:
| Çalgı | Tür | Nerede, ne ile anılır? |
|---|---|---|
| Bağlama (saz) | Telli, mızraplı | Âşıkların çalgısı; cura, divan sazı gibi boyları vardır |
| Kopuz | Telli | Eski Türklerin ozan çalgısı; bağlamanın atası sayılır |
| Kemençe | Telli, yaylı | Karadeniz, horon |
| Tulum | Nefesli (deri torba) | Doğu Karadeniz |
| Davul ve zurna | Vurmalı ve nefesli | Düğün, halay, güreş; açık alan çalgısı |
| Kaval | Nefesli | Çoban çalgısı |
| Ney | Nefesli (kamış) | Tasavvuf ve Mevlevi ayini |
Bozlağın en tanınmış ustası Neşet Ertaş'tır. Kırşehir 2019'da UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı'na müzik alanında girdi. Klasik Türk musikisinde ise 17. yüzyıl bestekârı Itri, bayram namazlarında okunan segâh Tekbir'in ve segâh salât-ı ümmiyyenin bestecisidir.
Tahmin et
Bir Karadeniz düğününde davul-zurna yerine hangi çalgıların çalınmasını beklerdin? Bu, horonun hızıyla nasıl ilişkili olabilir?
Mehter: dünyanın en eski askerî bandolarından
Mehter, Osmanlı ordusunun askerî müzik takımıdır; çalanlara mehter, takımın bağlı olduğu kuruma mehterhane denir. Kökü eski Türklerin tuğ geleneğine dayanır: 8. yüzyıl Orhun yazıtlarında egemenlik işareti olarak tuğ ile birlikte davul anlamındaki köbrüge sözcüğü geçer. Belgeyle doğrulanmayan yaygın bir rivayete göre Selçuklu sultanının Osman Gazi'ye hâkimiyet işareti olarak tuğ ve davul göndermesiyle Osmanlı mehteri başladı.
Mehter çalgıları:
| Grup | Çalgılar |
|---|---|
| Nefesli | Zurna, boru, nefir |
| Vurmalı | Kös (büyük davul), davul, nakkare |
| Zil | Zil, çevgan |
Mehter savaşta askeri coşturur, barışta törenlerde çalardı. II. Mahmud 1826'da Yeniçeri Ocağı'nı kaldırınca mehterhaneyi de kapattı ve yerine Batı tarzı Mızıka-i Hümayun'u kurdu. Mehter 1914'te Mehterhâne-yi Hâkânî adıyla yeniden kuruldu, 1935'te dağıtıldı ve 1952'den sonra yeniden oluşturuldu. Bugün İstanbul Harbiye'deki Askerî Müze'de mehter takımının gösterisini izleyebilirsin.
Kendi cümlelerinle anlat
Mehter müziğinin eski Türk kültürüyle bağlantısını kendi cümlelerinle anlat.