Devrimler çağında üç akım
19. yüzyılda sanatı artık yalnızca kilise ve saray ısmarlamıyordu. Sanayi Devrimi, burjuvazi, fotoğraf ve resim sergileri sanatçıyı özgürleştirdi. Dönem üslupları yerini birbirine tepki olarak doğan, hızla değişen akımlara bıraktı.
| Akım | Neye tepki? | Özellik | Temsilciler |
|---|---|---|---|
| Neoklasisizm | Barok ve Rokoko'nun süsüne | Antik Yunan-Roma'ya dönüş, açık seçik çizgi, ahlaki ders | J.-L. David (Horatius Kardeşlerin Yemini, Marat'nın Ölümü), Ingres, heykelde Canova (Paolina Borghese) |
| Romantizm | Neoklasisizmin soğukluğuna | Duygu, coşku, hayal gücü, doğanın gücü, egzotik konular | Delacroix (Halka Yol Gösteren Özgürlük), Géricault (Medusa'nın Salı), Goya, Turner, Constable |
| Realizm | Romantizmin hayalciliğine | Şimdiki zaman, sıradan insan, emek ve yoksulluk, tarafsız gözlem | Courbet (Taş Kırıcılar), Millet (Başak Toplayan Kadınlar), Daumier |
Neoklasisizm'in kuramcısı Alman sanat tarihçisi Winckelmann'dır. Pompeii ve Herculaneum kazıları da Antik çağ hayranlığını körükledi.
Oryantalizm, belli bir üslup değil bir konu tercihidir: 1798'de Napolyon'un Mısır Seferi'yle başlayıp yaklaşık I. Dünya Savaşı'na kadar Batılı ressamlar Doğu'yu, harem, hamam ve çarşıları işledi. Delacroix, Ingres (Türk Hamamı), Gérôme ve saray ressamı Fausto Zonaro bu konuları işlemiştir. Osman Hamdi Bey de oryantalist ressamlar arasında sayılır.
Cevapla, yolun devamı açılsın
1 bölüm kaldı
Empresyonizm: ışığın peşinde
Empresyonizm (izlenimcilik) 1874'te Paris'te, akademinin resmî Salon'una alınmayan bir grup ressamın fotoğrafçı Nadar'ın stüdyosunda açtığı sergiyle doğdu. Sergideki Claude Monet'nin İzlenim, Gün Doğumu tablosunu bir eleştirmen alay ederek “izlenimciler” diye andı. Ressamlar bu adı benimsedi.
Empresyonistler ne istedi?
- Açık havada (atölye dışında) çalışmak
- Işığın ve rengin anlık değişen etkisini yakalamak
- Hızlı, kısa, görünür fırça darbeleri, ayrıntı yerine genel izlenim
- Konu olarak kafeler, bulvarlar, tren istasyonları, Seine kıyıları, bale salonları
Monet aynı konuyu farklı saatlerde ve mevsimlerde tekrar tekrar resmetti: Saman Yığınları, Rouen Katedrali, Nilüferler serileri.
| Ressam | Akılda tut |
|---|---|
| Claude Monet | Akımın öncüsü, İzlenim Gün Doğumu, Nilüferler |
| Auguste Renoir | Neşeli kalabalıklar, Moulin de la Galette'te Dans |
| Edgar Degas | Balerinler, at yarışları |
| Pissarro, Sisley, Berthe Morisot | Grubun diğer üyeleri |
Öncüleri Édouard Manet'dir: 1863'te Reddedilenler Salonu'nda sergilenen Kırda Öğle Yemeği büyük skandal yarattı. Seurat ise renkleri paletten karıştırmak yerine küçük noktalar hâlinde yan yana koydu ve karışımı izleyicinin gözüne bıraktı: puantilizm (Grande Jatte Adası'nda Bir Pazar Öğleden Sonrası).
Empresyonizmden sonra: Post-empresyonizm, Sembolizm, Art Nouveau
Post-empresyonizm bir grup değil, empresyonizmden yola çıkıp onu aşan üç büyük ressamın ortak adıdır. Her biri 20. yüzyılın bir akımını hazırladı:
| Ressam | Yaklaşımı | Ünlü eserleri | Etkilediği akım |
|---|---|---|---|
| Paul Cézanne | Doğayı silindir, küre ve koni gibi geometrik biçimlerle ele alır | Sainte-Victoire Dağı, Kâğıt Oynayanlar | Kübizm |
| Vincent van Gogh | Hollandalı. Kıvrılan, kalın fırça darbeleri, iç dünyayı renkle dışa vurur | Yıldızlı Gece, Ayçiçekleri | Ekspresyonizm |
| Paul Gauguin | Düz, parlak renk alanları. Son yıllarını Tahiti'de ve Markiz Adaları'nda geçirdi | Nereden Geliyoruz? Neyiz? Nereye Gidiyoruz? | Sembolizm ve Fovizm |
Sembolizm, yüzyıl sonunda maddeciliğe tepki olarak düşü, mitosu, gizemi ve ölümü işledi. Gustave Moreau, Odilon Redon ve Gustav Klimt temsilcileridir.
Art Nouveau (Yeni Sanat), 1890–1910 arasında mimariden mücevhere kadar her alanda kıvrımlı bitki motiflerini ve zarif çizgiyi öne çıkardı. Almanya'da Jugendstil, Avusturya'da Viyana Secession (Ayrılık) adını aldı. Barselona'da Antoni Gaudí'nin 1883'te üstlenip 1926'daki ölümüne dek çalıştığı Sagrada Família'nın yapımı ise hâlâ sürüyor.
Gustav Klimt Viyana Secession'ın kurucusu ve ilk başkanıdır. Altın varak kullandığı “altın dönemi”nin en ünlü eseri Öpücük'tür (yaklaşık 1907–1909; ilk kez 1908'de sergilendi). Tablo Viyana'daki Belvedere Sarayı'nda sergilenir.
Heykelde 19. yüzyılın sonunu Fransız Auguste Rodin belirledi: en ünlü eseri Düşünen Adam, 1880'de Dante'nin İlahi Komedya'sından esinlenen Cehennem Kapısı'nın tepesi için tasarlanmış bir figürden doğdu.
20. yüzyılın ilk akımları
20. yüzyıl sanatçıları geleneksel resmi kökten yıkmaya girişti. Akımların çoğu bir manifesto ile ortaya çıktı.
| Akım | Doğduğu yer ve yıl | Özellik | Temsilciler |
|---|---|---|---|
| Fovizm | Paris, 1905 | Doğal olmayan, saf ve çarpıcı renkler. Adı “vahşi hayvanlar” (les fauves) | Henri Matisse, Derain |
| Ekspresyonizm | Almanya, 1905 ve sonrası | İç dünyayı, kaygıyı bozulmuş biçim ve sert renkle dışa vurma | Ön örneği Munch'un Çığlık'ı. Gruplar: Die Brücke (Köprü, Dresden) ve Der Blaue Reiter (Mavi Süvari, Münih: Kandinsky, Franz Marc) |
| Kübizm | Paris, 1907 | Nesneyi geometrik parçalara bölüp birçok açıdan aynı anda gösterme | Picasso ve Braque |
| Fütürizm | İtalya, 1909 | Hız, makine, hareket, geçmişe ve müzelere karşı çıkış | Marinetti'nin manifestosu, Boccioni |
Pablo Picasso, İspanyol ressam. 1907 tarihli Avignonlu Kızlar ilk kübist eser, modern resmin başlangıcı sayılır. Kübizm önce analitik (çözümsel), sonra gazete kâğıdı gibi gerçek malzemelerin yapıştırıldığı sentetik (bireşimsel) evreden geçti; kolaj bu evrenin buluşudur. Picasso'nun Guernica'sı (1937), İspanya İç Savaşı'nda Bask kasabası Guernica'nın Alman ve İtalyan uçaklarınca bombalanmasını anlatır ve bugün Madrid'deki Reina Sofía Müzesi'ndedir.
Tahmin et
Cézanne, Van Gogh ve Gauguin'i 20. yüzyıl akımlarıyla eşleştirebilir misin? Önce kendin dene: kim Kübizm'e, kim Ekspresyonizm'e, kim Fovizm'e yol açtı?
Savaşlardan Pop Art'a
- Dadaizm (1916, Zürih): I. Dünya Savaşı'nın anlamsızlığına öfkeyle doğdu. Sanatçılar Cabaret Voltaire'de toplandı, mantığa ve geleneğe alay ettiler. Marcel Duchamp bir pisuarı “Çeşme” adıyla sergiledi; bu hazır nesne (ready-made) fikri kavramsal sanatın kapısını açtı.
- Sürrealizm (gerçeküstücülük, 1924, Paris): Şair André Breton'un manifestosuyla doğdu. Freud'un psikanalizinden etkilenip bilinçaltını, rüyaları resmetti. Salvador Dalí (eriyen saatleriyle Belleğin Azmi), René Magritte (altına “Bu bir pipo değildir” yazdığı pipo resmi), Joan Miró.
- Soyut sanat: Hiçbir nesneyi temsil etmeyen resim. Öncüsü Kandinsky. Ardından Malevich'in Süprematizm'i (Siyah Kare) ve Hollanda'da De Stijl çevresinde Mondrian'ın yalnızca dik çizgi ve ana renklerle kurduğu resimler.
- Bauhaus (1919, Almanya): Mimar Walter Gropius'un kurduğu, sanatı zanaat ve endüstriyle birleştiren tasarım okulu.
- Art Deco (1920'ler-1930'lar): Geometrik, şık, lüks bir tasarım üslubu. New York'taki Chrysler Binası tipik örneğidir.
- Soyut dışavurumculuk (1945 sonrası, New York): Jackson Pollock tuvali yere serip boyayı damlattı. Sanatın merkezi Paris'ten New York'a kaydı.
- Pop Art (1950'ler, İngiltere ve ABD): Reklam, çizgi roman ve tüketim nesnelerini sanata taşıdı. Andy Warhol (Campbell çorba kutuları, Marilyn Monroe baskıları) ve Roy Lichtenstein.
Kendi cümlelerinle anlat
Dadaizm ile Sürrealizm arasındaki bağı ve farkı kısaca anlat.