Çanakkale, Balıkesir, Bursa ve Bergama
Bu derste her kent için dört şeyi birlikte öğren: bugünkü il, antik bölge, dönem ve öne çıkan yapı. Sınavda en çok kent ile il eşleştirmesi sorulur.
| Antik kent | Bugünkü yer | Antik bölge | Öne çıkan |
|---|---|---|---|
| Troya (Troia) | Tevfikiye (Çanakkale) | Troas | Homeros'un İlyada'sı; üst üste dokuz ana yerleşim katmanı |
| Assos | Behramkale, Ayvacık (Çanakkale) | Troas | Dor düzenli Athena Tapınağı; Aristoteles burada bir süre ders verdi |
| Alexandreia Troas | Ezine (Çanakkale) | Troas | Helenistik liman kenti |
| Parion | Biga (Çanakkale) | Troas | Liman kenti, Roma tiyatrosu ve odeionu |
| Kyzikos | Erdek (Balıkesir) | Mysia | Dev Hadrian Tapınağı'nın kalıntıları |
| Daskyleion | Bandırma (Balıkesir) | Mysia | Pers satraplık merkezi |
| Nikaia | İznik (Bursa) | Bithynia | Hristiyanlık tarihindeki konsiller; Roma surları |
| Pergamon | Bergama (İzmir) | Mysia | Attalos krallığının başkenti |
Troya, Ege Denizi'nden Çanakkale Boğazı'na girişi denetleyen bir tepe üzerindedir. Kentin gücü bu geçiş yolundan, yani deniz ticaretini kontrol etmesinden gelir. Kazılarına 1870'te Heinrich Schliemann başladı, 1988'den sonra Manfred Korfmann sürdürdü. Schliemann 1873'te bulduğu ve “Priamos Hazinesi” adını verdiği altın ve bakır eserleri, Osmanlı yönetimiyle yaptığı sözleşmeye aykırı olarak Atina'ya götürdü. Troya 1998'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girdi.
Bergama Helenistik dünyanın parlak bir sanat ve bilim merkeziydi. Akropoldeki Zeus Sunağı devlerle tanrıların savaşını anlatan kabartmalarıyla ünlüdür ve bugün Berlin'dedir. Akropolde antik dünyanın en dik tiyatrolarından biri, büyük kütüphane, Athena ve Trajan tapınakları bulunur. Kütüphaneyle birlikte parşömen yaygınlaştı. Kentin aşağısında Asklepion yer alır. Hadrianus döneminde Mısır tanrıları Serapis ve İsis'e adanan Kızıl Avlu (Serapis Tapınağı) Roma döneminden kalmadır. Bergama 2014'te UNESCO listesine girdi.
Cevapla, yolun devamı açılsın
1 bölüm kaldı
İzmir ve Manisa: İonia ve Lidya
| Antik kent | Bugünkü yer | Antik bölge | Öne çıkan |
|---|---|---|---|
| Efes | Selçuk (İzmir) | İonia | Artemision, Celsus Kütüphanesi, büyük tiyatro, Yamaçevler, Hadrian Tapınağı |
| Smyrna | Konak (İzmir) | İonia | Roma dönemi agorası |
| Klaros | Ahmetbeyli, Menderes (İzmir) | İonia | Apollon kehanet merkezi |
| Teos | Seferihisar (İzmir) | İonia | Hermogenes'in Dionysos Tapınağı |
| Erythrai | Ildırı, Çeşme (İzmir) | İonia | Kâhin kadın Erythrai Sibylla'sı |
| Phokaia | Foça (İzmir) | İonia | Denizci kent; Marsilya'yı (Massalia) kuran koloniciler |
| Klazomenai | Urla (İzmir) | İonia | Boyalı pişmiş toprak lahitler, antik zeytinyağı işliği |
| Sardes | Sart, Salihli (Manisa) | Lidya | Lidya başkenti; Artemis Tapınağı, hamam-gymnasion, sinagog |
| Philadelphia | Alaşehir (Manisa) | Lidya | Bergama Kralı II. Attalos Philadelphos'un MÖ 2. yüzyılda kurduğu kent; adını kralın lakabından alır |
Efes, Artemis kutsal alanının çevresinde büyüdü. Roma döneminde Asya eyaletinin en önemli kentiydi. Artemision antik dünyanın yedi harikasından biridir. MS 2. yüzyılda yapılan Celsus Kütüphanesi, 25.000 kişilik büyük tiyatro, freskli ve mozaikli Yamaçevler, Kuretler Caddesi ve Hadrian Tapınağı kentin simgeleridir. Yamaçevler, kentin üst sınıfından varlıklı ailelerin iki ya da daha çok katlı konutlarıydı. Celsus Kütüphanesi'nin cephesindeki dört kadın heykeli Celsus'un erdemlerini kişileştirir: Sophia (bilgelik), Arete (erdem), Ennoia (düşünce) ve Episteme (bilgi). Liman zamanla alüvyonla dolunca kent denizden uzaklaştı. Bugün gezilen Efes'i MÖ 300 dolaylarında Büyük İskender'in generali Lysimakhos kurdu; halkı Artemision çevresinden yeni kente taşıdı ve kente eşi Arsinoe'nin adını verdi, ama eski ad yaşamayı sürdürdü. Yakındaki Meryem Ana Evi ve St. Jean Bazilikası Hristiyanlık tarihi açısından önemlidir. Efes 2015'te UNESCO listesine girdi.
Sardes, Lidya krallarının başkentiydi. Kentin içinden geçen Paktolos (Sart Çayı) altın taşırdı. Ünlü Kral Yolu'nun bir ucu buradaydı. İyon düzenindeki Artemis Tapınağı, Roma dönemi hamam-gymnasion kompleksi ve büyük sinagogu ile tanınır. 2025'te Bin Tepe tümülüsleriyle birlikte UNESCO listesine girdi.
Smyrna (İzmir), Homeros'un doğduğu kent olma iddiasıyla en çok anılan yerdir; Strabon, kentte ozanın heykelinin durduğu Homereion adlı bir revak bulunduğunu yazar. Kentin Roma dönemi agorasındaki bazilikanın bodrum katında, sıvalı duvarlara mürekkeple çizilmiş ya da kazınmış çok sayıda Roma dönemi grafitisi (duvar yazısı ve çizimi) bulunur.
Aydın ve Denizli: Büyük Menderes'in kentleri
| Antik kent | Bugünkü yer | Antik bölge | Öne çıkan |
|---|---|---|---|
| Milet | Balat, Didim (Aydın) | İonia | Thales, Anaksimandros ve Anaksimenes; Hippodamos; büyük tiyatro, Faustina Hamamı |
| Priene | Güllübahçe, Söke (Aydın) | İonia | Izgara plan, Athena Tapınağı, iyi korunmuş bouleuterion |
| Didyma | Didim (Aydın) | İonia | Apollon Tapınağı ve kehanet merkezi; Milet'e Kutsal Yol'la bağlı |
| Magnesia | Germencik (Aydın) | İonia | Hermogenes'in Artemis Tapınağı |
| Nysa | Sultanhisar (Aydın) | Karya | Eğitim kenti; coğrafyacı Strabon burada okudu; kütüphane |
| Aphrodisias | Geyre, Karacasu (Aydın) | Karya | Heykeltıraşlık okulu, Sebasteion, Tetrapylon, stadyum |
| Hierapolis | Pamukkale (Denizli) | Frigya | Travertenler, termal su, Plutonion, Aziz Philippos Martyrionu, dev nekropol |
| Laodikeia | Eskihisar (Denizli) | Frigya | Tekstil ve ticaret kenti, Yedi Kilise'den biri |
Didyma ve Klaros, Anadolu'nun iki büyük Apollon kehanet merkezidir. İnsanlar savaş, koloni kurmak ya da evlilik gibi kararlar öncesi buraya danışırdı. Didyma'daki dev Apollon Tapınağı'nın frizindeki Medusa başı gezilerin en çok fotoğraflanan parçasıdır. İonia'nın on iki kenti ise Priene'nin kuzeyindeki Mykale (Dilek) Yarımadası'nda, Poseidon'a adanmış ortak kutsal alan Panionion'da toplanır, şenlik yapar ve ortak kararlar alırdı.
Aphrodisias adını Aphrodite'den alır. Kentin yakınındaki beyaz mermer ocakları, Roma döneminde ünü imparatorluğa yayılan bir heykeltıraşlık okulunun doğmasını sağladı. Augustus'un azatlısı zengin hami Gaius Julius Zoilos, tiyatronun sahne binası ile Aphrodite Tapınağı'nın yapımını üstlendi. 1958'de Ara Güler'in çektiği fotoğraflar kenti dünyaya tanıttı. 1961'den ölümüne kadar kazıları Kenan Erim yönetti. Kent 2017'de UNESCO listesine girdi.
Hierapolis Helenistik dönemde kuruldu, ama kurucusu tartışmalıdır. Bakanlığın tanıtımı kenti MÖ 2. yüzyılda Bergama Kralı II. Eumenes'e bağlar. Kazıyı yürüten İtalyan ekibi ise kuruluşu MÖ 3. yüzyıla tarihler; bölge o sırada Seleukosların egemenliğindeydi. Termal suları sayesinde bir sağlık kentiydi. Plutonion, yeraltından zehirli gaz çıkan ve yeraltı tanrısı Pluton'a adanmış bir kutsal alandır; Strabon, içine giren hayvanların gazdan hemen öldüğünü yazar. Hierapolis, Pamukkale travertenleriyle birlikte 1988'de UNESCO listesine girdi. Ünlü olsa da antik dünyanın yedi harikası arasında değildir.
Tahmin et
Didyma ve Klaros neden Zeus'a ya da Athena'ya değil de Apollon'a adanmış kehanet merkezleridir? Tahminde bulun.
Muğla: Karya kıyıları
| Antik kent | Bugünkü yer | Öne çıkan |
|---|---|---|
| Halikarnassos | Bodrum | Halikarnas Mozolesi; tarihçi Herodotos'un memleketi |
| Knidos | Datça | Praksiteles'in Knidos Aphroditesi; iki limanlı kent |
| Kaunos | Çandır, Köyceğiz (Dalyan'ın karşısı) | Tapınak cepheli kaya mezarları |
| Stratonikeia | Eskihisar, Yatağan | Antik, Osmanlı ve Cumhuriyet yapılarının iç içe olduğu “yaşayan antik kent”; Lagina Hekate kutsal alanına bağlı |
| Labraunda | Milas | Zeus Labraundos kutsal alanı; simgesi çift ağızlı balta (labrys) |
| Euromos | Milas | İyi korunmuş Zeus Tapınağı |
| Mylasa | Milas | Roma dönemi anıt mezarı Gümüşkesen |
Antik dünyanın yedi harikasından ikisi bugünkü Türkiye'dedir: Efes'teki (Selçuk, İzmir) Artemis Tapınağı ve Bodrum'daki Halikarnas Mozolesi. Öbür beş harika Türkiye dışındadır; ayrıntıları Genel Sanat Tarihi dersinde göreceksin.
Stratonikeia, ölümden kurtulan gladyatörlerin yaşlılıklarını geçirdiği yer olarak tanıtıldığı için “gladyatörlerin kenti” diye de anılır.
Kendi cümlelerinle anlat
Bir turist “Hierapolis de çok ünlü, o da yedi harikadan biri mi?” diye soruyor. Ona Türkiye'deki iki harikayı ve Hierapolis'in neden listede olmadığını nasıl anlatırsın?