Yer şekilleri ve dağlar

14 dk 1 / 11. ders

Dağlar nasıl oluştu?

Türkiye, Alp-Himalaya dağ kuşağının üzerindedir. Bu yüzden genç, yüksek ve engebeli bir ülkedir. Dağları oluşumlarına göre üç gruba ayırırız:

TürNasıl oluştu?Örnekler
Kıvrım dağlarıTortul katmanlar sıkışıp kıvrılarak yükseldiKuzey Anadolu Dağları (Köroğlu, Ilgaz, Canik, Kaçkar), Toroslar, Amanos
Kırık (horst)Yer kabuğu kırıldı, bloklar yükseldi, aradakiler çöktüEge'de Kaz Dağı, Madra, Yunt, Bozdağlar, Aydın Dağları, Menteşe
Volkanik dağlarMagma yeryüzüne çıkıp yığıldıAğrı, Süphan, Tendürek, Nemrut (Bitlis), Erciyes, Hasan, Karacadağ

Kırık dağların arasındaki çöküntü alanlarına graben denir. Ege'nin verimli ovaları (Gediz, Büyük Menderes, Küçük Menderes, Bakırçay) bu grabenlerdir. Bu yüzden Ege'de dağlar ve ovalar denize dik uzanır. Aydın ili Büyük Menderes grabeninin oluşturduğu havzada, Gediz'in geçtiği Manisa ise Gediz grabeninde yer alır.

Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar ise kıyıya paralel uzanır. Bu durum hem iklimi hem kıyı tiplerini belirler (kıyılar dersinde göreceksin).

Türkiye doğu-batı doğrultusunda yaklaşık 1600 km uzanır, kuzey-güney genişliği ise 650-666 km kadardır.

Yer şekillerini iç kuvvetler (orojenez, epirojenez, volkanizma) ve dış kuvvetler (akarsu, buzul, rüzgâr) biçimlendirir; Anadolu'nun epirojenezle bütün hâlinde yükselmesi, akarsuların derin vadilerle yardığı geniş ve yüksek platoları ortaya çıkarmıştır. Dış kuvvetlerin biriktirdiği şekillerden delta akarsuyun, moren buzulun, tombolo dalgaların, kumul ise rüzgârın eseridir; Anadolu'da rüzgâr ancak az yağışlı iç kesimlerde dar alanlı kumul sahaları oluşturur.

Kıyıya paralel dağları aşan başlıca geçitler Toroslar'da Gülek Boğazı (Tarsus) ile Sertavul (Karaman-Mut), Amanoslar'da Belen (İskenderun-Antakya), Doğu Karadeniz Dağları'nda ise Zigana (Trabzon-Gümüşhane) ile Kop (Bayburt-Erzurum) geçitleridir.

Soru 1
Aşağıdaki dağlardan hangisi oluşum bakımından diğerlerinden farklıdır?
Ne kadar eminsin?

Cevapla, yolun devamı açılsın

1 bölüm kaldı

Bu derste yanlış ya da eksik bir bilgi mi var?
Bu dersten 56 soru daha var Soru bankasında süresiz çöz, cevabı hemen gör.