Eserler nasıl gitti?
19. yüzyılda Avrupa müzeleri hızla büyürken Anadolu'nun antik kentleri de kazılmaya başlandı. Eserler birkaç yolla gitti:
- Osmanlı izniyle: 1884 nizamnamesinden önce kazı yapan yabancı heyetlere buluntuların bir kısmı veriliyordu. Bazı eserler hediye edildi.
- İzin sınırları aşılarak: Schliemann gibi kazıcılar buluntuları gizlice ülke dışına çıkardı.
- Onarım ya da inceleme bahanesiyle: götürülüp geri verilmeyen eserler.
- Kaçak kazı ve hırsızlıkla: özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısında tümülüs ve müze soygunları.
Bu son grup altıncı dersin konusudur. Bu derste Avrupa'nın büyük müzelerindeki Anadolu eserlerini öğreneceksin.
Cevapla, yolun devamı açılsın
1 bölüm kaldı
Berlin: Pergamon Müzesi
Berlin'deki Pergamon Müzesi adını Bergama'dan (Pergamon) alır.
| Eser | Nereden? | Bilinmesi gereken |
|---|---|---|
| Zeus Sunağı (Büyük Sunak) | Bergama (İzmir) | Bergama kralı II. Eumenes döneminde, MÖ 2. yüzyıl. Friz: Gigantomakhia, tanrılarla devlerin savaşı. Alman mühendis Carl Humann götürdü |
| Milet Güney Agora Kapısı | Milet (Aydın) | Roma dönemi anıtsal kapı, Alman kazılarıyla çıkarıldı |
| Athena Tapınağı'nın propylonu | Bergama | Kutsal alanın anıtsal giriş kapısı |
| Orpheus mozaiği | Milet (Aydın) | Roma dönemi, MS 2. yüzyıl |
Berlin Devlet Müzeleri, Milet Güney Agora Kapısı'nı Traianus dönemine, MS 100 dolaylarına tarihler.
Londra, Paris, Viyana, Moskova
Londra, British Museum Anadolu eserleri bakımından en zengin yabancı müzedir. Likya ve Karya eserleri buradadır:
| Eser | Nereden? | Not |
|---|---|---|
| Nereidler Anıtı | Xanthos (Antalya, Kaş) | Tapınak biçimli anıt mezar, MÖ 4. yüzyıl başı. Charles Fellows 1840'larda götürdü |
| Harpy Anıtı, Payava Lahdi | Xanthos | Likya mezar anıtları |
| Halikarnas Mozolesi parçaları | Bodrum (Muğla) | Dünyanın Yedi Harikası'ndan. 1846'da Bodrum Kalesi duvarlarından söküldü |
| Knidos Aslanı | Knidos (Muğla, Datça) | Dev mermer aslan |
| Artemis Tapınağı parçaları | Efes | Yedi Harika'dan bir diğeri |
| İdrimi heykeli | Alalah (Tell Açana, Hatay) | Alalah kralının hayat hikâyesi çivi yazısıyla heykelin üzerine yazılmıştır |
Harpy Anıtı (MÖ 5. yüzyıl) adını, ölülerin ruhlarını taşıdığına inanılan kadın gövdeli, kuş kanatlı Harpy kabartmalarından alır; Payava Lahdi'nin ise Xanthos'ta yalnızca kaidesi kalmıştır. Nereidler Anıtı, frizli bir kaidenin üzerinde Yunan tapınağı biçiminde yapılmış, batı Likya'yı yöneten Xanthos hanedanı Arbinas'ın mezarıdır. Mozoleyi Maussollos'un ölümünden sonra kız kardeşi ve eşi II. Artemisia tamamlattı; Vitruvius yapımı Pytheos ile Satyros'un yürüttüğünü yazar. Knidos Aslanı, Karya'nın Dor kenti Knidos'un nekropolündeki bir mezarda bulundu ve Atina yakınındaki Pentelikon Dağı'nın mermerinden yontulmuştur. Efes'teki Artemis Tapınağı'nın yerini 1869'da British Museum adına kazı yapan John Turtle Wood buldu.
Diğer kentler:
- Paris, Louvre: Antakya'dan Roma mozaikleri ve Menderes Magnesiası'ndaki Artemis Tapınağı'nın frizi. Antakya mozaikleri 1930'larda, kent Fransız idaresindeyken Princeton Üniversitesi, Louvre ve Worcester Sanat Müzesi gibi ortakların Asi (Orontes) kıyısındaki Antakya ve Defne'de yürüttüğü kazılardan çıktı ve ortaklar arasında paylaşıldı; Worcester'daki büyük Av Mozaiği de bunlardandır.
- Viyana, Efes Müzesi: Avusturyalı kazıcıların Efes'ten götürdüğü eserler (Sanat Tarihi Müzesi'nin bir bölümü). Avusturya kazıları 1895'te başladı ve II. Abdülhamid bazı buluntuları İmparator Franz Joseph'e hediye etti; Hofburg'daki müzenin en önemli eserlerinden biri Efes'teki Parth Anıtı'nın kabartmalarıdır.
- Moskova, Puşkin Müzesi: Priamos Hazinesi. Heinrich Schliemann 1873'te Troya'da bulduğu altın eserlere efsanevi kral Priamos'un adını verdi. Hazine aslında Priamos'tan çok daha eski, Troya II katmanına aittir. Schliemann eserleri gizlice Atina'ya, sonra Berlin'e götürdü. İkinci Dünya Savaşı'nın sonunda Sovyetler Berlin'den Moskova'ya taşıdı.
- Venedik, San Marco Bazilikası: İstanbul Hipodromu'ndaki bronz atlar, 1204'te Haçlılar tarafından götürüldü. Atlar bakır oranı çok yüksek, altın yaldızlı bir alaşımdan dökülmüştür; orijinaller 1982'den beri bazilikanın müzesinde, cephede ise bronz kopyaları durur.
Tahmin et
Sınavda “İssos Savaşı Mozaiği nerededir?” diye soruluyor; şıklar Antakya, İstanbul, Napoli, Roma ve Atina. Savaş Hatay yakınlarında olduğu için Antakya mı dersin?
Bir bakışta: eser → kent
| Kent | Müze | Anadolu kökenli eserler |
|---|---|---|
| Berlin | Pergamon Müzesi | Zeus Sunağı, Milet Agora Kapısı |
| Londra | British Museum | Nereidler, Harpy, Payava, Mozole, Knidos Aslanı |
| Paris | Louvre | Antakya mozaikleri, Magnesia frizi |
| Viyana | Efes Müzesi | Efes buluntuları |
| Moskova | Puşkin Müzesi | Priamos Hazinesi |
Kendi cümlelerinle anlat
Bergama akropolünde bir turist, “Zeus Sunağı neden burada yok?” diye soruyor. Ona kısaca ne anlatırsın?