Somut olmayan kültürel miras
UNESCO 2003'te Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi'ni kabul etti. Türkiye 2006'da taraf oldu. Sözleşme sözlü gelenekleri, gösteri sanatlarını, toplumsal uygulama ve ritüelleri, doğa bilgisini ve el sanatı ustalığını korur. Üç liste vardır: Temsili Liste, Acil Koruma Gerektiren Liste ve İyi Koruma Uygulamaları Kaydı.
Türkiye bu alanda dünyada en çok unsuru olan ülkelerdendir: 2025 sonu, yani 2026 itibarıyla 32 unsur. Bir kısmı tek başına, bir kısmı komşu ülkelerle ortak (çok uluslu) dosyalardır.
| Unsur | Yıl |
|---|---|
| Meddahlık, Mevlevi Sema Töreni | 2008 |
| Aşıklık geleneği, Karagöz, Nevruz (çok uluslu) | 2009 |
| Kırkpınar Yağlı Güreş Festivali, Alevi-Bektaşi ritüeli Semah, geleneksel sohbet toplantıları | 2010 |
| Tören keşkeği geleneği | 2011 |
| Mesir Macunu Festivali (Manisa) | 2012 |
| Türk kahvesi kültürü ve geleneği | 2013 |
| Ebru | 2014 |
| Geleneksel çini sanatı, yufka yapma ve paylaşma kültürü (çok uluslu) | 2016 |
| Kuş dili (Acil Koruma Listesi), Giresun'un Çanakçı ilçesinde | 2017 |
| Hıdırellez bahar bayramı (Kuzey Makedonya ile ortak) | 2017 |
| Dede Korkut mirası (Azerbaycan ve Kazakistan ile ortak) | 2018 |
| Geleneksel Türk okçuluğu | 2019 |
| Mangala (göçürme), Kazakistan ve Kırgızistan ile ortak zekâ ve strateji oyunu dosyası | 2020 |
| Minyatür sanatı (Azerbaycan, İran ve Özbekistan ile ortak) | 2020 |
| Hüsn-i hat (Türkiye'nin tek başına sunduğu dosya) | 2021 |
| Ahlat taş işçiliği (Acil Koruma Listesi), çay kültürü (Azerbaycan ile ortak), Nasreddin Hoca fıkralarını anlatma geleneği (altı ülkeyle ortak), ipekböcekçiliği ve geleneksel ipek üretimi (çok uluslu) | 2022 |
| Tezhip (çok uluslu), sedef kakmacılığı (Azerbaycan ile ortak), iftar geleneği (Azerbaycan, İran ve Özbekistan ile ortak), balaban/mey yapımı ve icrası, zeytin yetiştiriciliği (Acil Koruma Listesi) | 2023 |
| Geleneksel gayda/tulum yapımı ve icrası | 2024 |
| Antep işi | 2025 |
Geleneksel sohbet toplantıları, 15-16 yaşından büyük erkeklerin belirli kurallarla düzenli olarak bir araya geldiği; Kütahya-Simav'da Yaren, Şanlıurfa'da Sıra Gecesi, Çankırı'da Yâran sohbeti, Balıkesir-Dursunbey'de Barana gibi adlarla bilinen geleneklerdir.
Festivallere dikkat: Kırkpınar ve Mesir Macunu listededir. Alaçatı Ot Festivali ya da Kültür Yolu Festivali gibi yeni ve popüler etkinlikler listede değildir.
Cevapla, yolun devamı açılsın
1 bölüm kaldı
UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı
2004'te kurulan ağ, kültürü ve yaratıcılığı kalkınmanın merkezine koyan şehirleri bir araya getirir. Bugün sekiz alan vardır: edebiyat, film, müzik, zanaat ve halk sanatları, tasarım, medya sanatları, gastronomi ve en son eklenen mimarlık.
2026 itibarıyla Türkiye'den 9 şehir ağdadır:
| Tema | Şehirler (katılış yılı) |
|---|---|
| Gastronomi | Gaziantep (2015), Hatay (2017), Afyonkarahisar (2019) |
| Müzik | Kırşehir (2019), Şanlıurfa (2023) |
| Zanaat ve halk sanatları | Kütahya (2017), Bursa (2021) |
| Tasarım | İstanbul (2017) |
| Edebiyat | Kahramanmaraş (2025) |
Türkiye'den film, medya sanatları ve mimarlık alanlarında şehir yoktur.
Cittaslow: sakin şehirler
Cittaslow, İtalyanca città (şehir) ve İngilizce slow (yavaş) sözcüklerinden gelir. Hareket 1999'da İtalya'da, Greve in Chianti'de doğdu ve Slow Food anlayışından beslendi. Üye olabilmek için nüfusun genellikle 50.000'in altında olması, yerel kimliğin, doğanın ve geleneksel üretimin korunması gerekir. Simgesi turuncu bir salyangozdur. Cittaslow bir UNESCO programı değil, bağımsız bir uluslararası birliktir.
Türkiye'nin ilk sakin şehri 2009'da Seferihisar'dır (İzmir). Ekim 2026 itibarıyla Türkiye'de 29 Cittaslow kenti vardır (Cittaslow International ve Cittaslow Türkiye üye listeleri). Cittaslow Türkiye Birliği'ne bunlara ek olarak 2 büyükşehir belediyesi üyedir; bu yüzden birlik "31 üye" der. Listedeki tek ada Gökçeada'dır; Haziran 2011'de unvanı alarak dünyanın ilk sakin adası oldu. Gökova Körfezi'ndeki Akyaka, Azmak'ı ve Ulalı sanatçı Nail Çakırhan'ın Ula evlerinden esinlenen ahşap oymalı ev mimarisiyle tanınır. Taraklı (Sakarya) ilk üyeler arasındaydı ama bugünkü listede yoktur:
| Bölge | Kentler (il) |
|---|---|
| Marmara | Gökçeada (Çanakkale), İznik (Bursa), Şarköy (Tekirdağ), Vize (Kırklareli) |
| Ege | Seferihisar ve Foça (İzmir), Akyaka ve Köyceğiz (Muğla), Yenipazar (Aydın), Çameli (Denizli) |
| Akdeniz | Finike, Demre ve İbradı (Antalya), Eğirdir ve Yalvaç (Isparta) |
| İç Anadolu | Güdül (Ankara), Ortahisar (Nevşehir) |
| Karadeniz | Göynük ve Mudurnu (Bolu), Daday (Kastamonu), Gerze (Sinop), Perşembe (Ordu), Safranbolu (Karabük), Şavşat (Artvin) |
| Doğu Anadolu | Ahlat (Bitlis), Arapgir (Malatya), Kemaliye (Erzincan), Uzundere (Erzurum) |
| Güneydoğu | Halfeti (Şanlıurfa) |
Tahmin et
Şıklarda Göynük (Bolu), Ladik (Samsun), Niksar (Tokat), Ergani (Diyarbakır) ve Merzifon (Amasya) var. Hepsi küçük ve tarihî ilçeler. Sence hangisi Cittaslow üyesi?
Kültür başkentleri
| Unvan | Veren kurum | Türkiye'den şehirler |
|---|---|---|
| Avrupa Kültür Başkenti | Avrupa Birliği | İstanbul, 2010 (Essen ve Pécs ile birlikte). Program 1985'te Atina ile başladı |
| Türk Dünyası Kültür Başkenti | TÜRKSOY | Eskişehir 2013, Kastamonu 2018, Bursa 2022, Kayseri 2027 |
Türk Dünyası Kültür Başkenti uygulaması 2012'de Astana ile başladı. Eskişehir, Türkiye'nin ilk Türk Dünyası Kültür Başkentidir.
Kendi cümlelerinle anlat
Bir turist UNESCO Dünya Mirası, Yaratıcı Şehirler Ağı ve Cittaslow'u aynı şey sanıyor. Farkı kısaca anlat.