Müze kavramı ve müze türleri

13 dk 1 / 8. ders

Müze nedir?

“Müze” sözcüğü, Yunanca mouseion'dan gelir: sanat ve bilim perileri Musalara adanmış yer. Bu ad ilk kez Helenistik dönemde İskenderiye'de I. Ptolemaios'un kurduğu, ünlü kütüphaneyi de içine alan bilim merkezi için kullanıldı. Bugün en çok kabul gören tanımı ICOM (Uluslararası Müzeler Konseyi) yapar. ICOM, 1946'da Paris'te Amerikalı Chauncey J. Hamlin'in girişimiyle kurulan, müzecilikte mesleki ve etik standartları belirleyen bir sivil toplum örgütüdür. Tanımını zaman zaman günceller: 2007'de “somut olmayan miras” ifadesi eklendi, 2022'de bugünkü tanım kabul edildi.

ICOM'un 2022 tanımını parçalarına ayırarak öğren:

ÖgeTanımda ne diyor?
StatüKâr amacı gütmeyen, daimi bir kurum
Kime hizmetToplumun hizmetinde, halka açık
Ne yaparSomut ve somut olmayan mirası araştırır, toplar, korur, yorumlar, sergiler
Nasıl çalışırErişilebilir ve kapsayıcıdır, çeşitliliği ve sürdürülebilirliği destekler
Neyi amaçlarEğitim, keyif, düşünme ve bilgi paylaşımı için deneyim sunmak
Kimle çalışırToplulukların katılımıyla, etik ve profesyonel biçimde

Müzecilik anlayışı da zamanla değişti. 19. yüzyılın klasik müzesi nesneye odaklanırdı: toplar, korur, belgeler, sergiler, depolar. 20. yüzyılda eğitim işlevi eklendi ve insan merkeze geçti. Bugün müzeler işlevlerini üç başlıkta toplar: koruma, araştırma ve iletişim.

İletişim işlevi sergileme ile eğitimi kapsar; okul gruplarına sunulan atölye ve yaratıcı drama programları müze eğitiminin yöntemlerindendir. Müzede öğrenme informel (resmî olmayan) bir öğrenmedir: ziyaretçi bir ders programı olmadan, eserlerle ve ortamla etkileşerek öğrenir. Müzenin tarihini, toplumdaki rolünü ve örgütlenmesini inceleyen kuramsal alan müzebilim (müzeoloji), sergileme, düzenleme ve güvenlik gibi uygulamalı teknikleri inceleyen alan ise müzeografidir.

Koruma da ikiye ayrılır: ışığı, nemi ve sıcaklığı denetlemek, eseri doğru paketleyip taşımak esere dokunmayan önleyici korumadır; metal bir eserdeki korozyonu durdurmak gibi esere doğrudan yapılan işlemler ise müdahaleci (iyileştirici) konservasyondur. Restorasyonda eksikler bütünle uyumlu ama özgününden ayırt edilebilir biçimde tamamlanır (bütünleme), müdahaleler olabildiğince geri döndürülebilir olmalıdır ve “gerektiği kadar, olabildiğince az” değiştirme, yani minimum müdahale ilkesi gözetilir.

ICOM 1977'den beri her 18 Mayıs'ı Uluslararası Müze Günü olarak kutlar ve her yıl bir tema seçer: 2016'da “Müzeler ve Kültürel Peyzajlar”, 2022'de “Müzelerin Gücü”, 2023'te “Müzeler, Sürdürülebilirlik ve Refah”. Bir müze yeni gelir kaynakları ve ziyaretçi kazanarak, binasını çevre dostu yaparak sürdürülebilirliğe katkıda bulunur; doğal afetleri önleyemez ama ICOM etik kuralları gereği koleksiyonunu afetlere karşı koruyacak politikalar geliştirir.

İlkler de sınavda sorulur. Bilinen en eski müze, MÖ 6. yüzyılda Ur'da Babil prensesi Ennigaldi-Nanna'nın kurduğu koleksiyondur. Roma'daki Capitoline Müzeleri'nin kuruluşu, Papa IV. Sixtus'un bronz heykelleri Roma halkına bağışladığı 1471'e dayanır; çoğu kaynakta dünyanın en eski kamu müzesi sayılır. Oxford'daki Ashmolean Müzesi (1683) halka açılan ilk üniversite müzesidir. Londra'daki British Museum 1753'te kuruldu; çekirdeğini hekim ve koleksiyoncu Hans Sloane'un devletin satın aldığı koleksiyonu oluşturdu, müze 1759'da halka açıldı. Dünyanın büyük sanat müzeleri de eserleriyle sorulur: Paris'teki Louvre Mona Lisa'yı ve Milo Venüsü'nü, Floransa'daki Uffizi Botticelli'nin Venüs'ün Doğuşu tablosunu sergiler; Michelangelo'nun tavan freskleriyle ünlü Sistine Şapeli Vatikan Müzeleri'nin parçasıdır.

Antik Çağ'ın tapınak ve saray hazineleri, Orta Çağ'ın kilise hazineleri müze değildi; bildiğimiz anlamda müze koleksiyonlarının zeminini Rönesans hümanizmi hazırladı. Floransa'da Yaşlı Cosimo'nun 1444'te Michelozzo'ya yaptırdığı Palazzo Medici, Donatello'nun bronz Davut heykeli gibi eserleriyle Medici koleksiyonlarını barındırdı. Basel kenti 1661'de Amerbach kabinesini satın alarak bir sanat koleksiyonuna sahip olan ilk kent oldu; koleksiyon 1671'de halka açıldı ve bugünkü Kunstmuseum Basel'in çekirdeğidir. 18. yüzyılda Fransız eleştirmen La Font de Saint-Yenne 1747'de kraliyet resimlerinin halka açık sergilenmesini istedi; Louvre 1793'te müze olarak halka açıldı. Yazar ve kuramcı Quatremère de Quincy ise eserlerin yerinde kalması gerektiğini savunup Napolyon'un eserleri Paris'teki müzede toplamasına karşı çıktı; eserleri yerlerinden toplayıp Fransız Anıtları Müzesi'ni kuran isim Alexandre Lenoir'dır.

Soru 1
ICOM'un müze tanımına göre aşağıdakilerden hangisi bir müzenin temel niteliklerinden biri değildir?
Ne kadar eminsin?

Cevapla, yolun devamı açılsın

1 bölüm kaldı

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi: Müze Musée du Louvre, koleksiyon: La Joconde (Mona Lisa) Musée du Louvre, koleksiyon: Vénus de Milo Gallerie degli Uffizi: The Birth of Venus Musei Vaticani: Sistine Chapel, Ceiling Ankara Üniversitesi Açık Ders, Müzecilik: Müzecilik kavramsal tartışma (1. hafta) Ankara Üniversitesi Açık Ders, Müzecilik: Müzenin işlevleri ve müze türleri (3. hafta) Ankara Üniversitesi Açık Ders, Müzecilik: Müzenin işlevleri ve müze türleri (4. hafta) Ankara Üniversitesi Açık Ders, Müzecilik: Çağdaş müzecilik (6. hafta) Ankara Üniversitesi Açık Ders, Müzecilik: Müze eğitimi (9. hafta) Ankara Üniversitesi Açık Ders: Müzede Öğrenme ICOM: Key Concepts of Museology (2010) ICOM-CC: Terminology for conservation ICOM Code of Ethics for Museums ICOMOS: Venedik Tüzüğü (1964) Australia ICOMOS: The Burra Charter (2013) ICOM International Museum Day: Past editions Palazzo Medici Riccardi: The Palace Kunstmuseum Basel: History of the collection Musée du Louvre: Italian painting in perspective Getty ULAN: La Font de Saint-Yenne, Etienne Dictionary of Art Historians: Quatremère de Quincy Dictionary of Art Historians: Alexandre Lenoir Dictionary of Art Historians: Viollet-le-Duc TDK Güncel Türkçe Sözlük: artırılmış gerçeklik Museum Boijmans Van Beuningen: About Depot Musée du Louvre: Louvre Abu Dhabi Guggenheim Museum Bilbao: The Building Musée du Louvre: A pyramid for a symbol Jüdisches Museum Berlin: The Libeskind Building MAXXI: The architectural project Acropolis Museum: The Museum building Baksı Müzesi: Hakkımızda ICOM: History of ICOM Musei Capitolini: Museum History

Son gözden geçirme: Ekim 2026

Bu derste yanlış ya da eksik bir bilgi mi var?
Bu dersten 51 soru daha var Soru bankasında süresiz çöz, cevabı hemen gör.