Farklılığı nasıl görüyoruz?
Rehber her gün farklı kültürlerden insanlarla çalışır. Kültürlerarası iletişimi bozan birkaç tutumu tanımalısın:
| Kavram | Anlamı | Rehberlik örneği |
|---|---|---|
| Etnosantrizm (etnik merkezcilik) | Kendi kültürünü merkeze alıp diğerlerini onunla ölçmek, kendi kültürünü üstün görmek | “Bizim yemeklerimiz dünyanın en iyisi, onlarınki yenmez.” |
| Stereotip (kalıp yargı) | Bir grubun bütün üyelerine aynı özellikleri yakıştırmak | “Bütün Almanlar soğuktur.” |
| Önyargı | Kalıp yargıya eklenen, çoğunlukla olumsuz tutum | Belli bir milletten turistlerin şikâyetçi olacağını baştan varsaymak |
| Ayrımcılık | Önyargının davranışa dönüşmesi | Bir milletten turistlere daha az ilgi göstermek |
| Kültürel görecelik | Her kültürü kendi koşulları içinde anlamaya çalışmak | Bir gelenek için “tuhaf” yerine “neden böyle yapıyorlar?” diye sormak |
Etnosantrizmin tersi kültürel göreceliktir. Ayrımcılık ise rehberlik etiğine de aykırıdır. Kültürler arasındaki uçurum için sık anılan “Doğu Doğu'dur, Batı Batı'dır ve ikisi asla bir araya gelmeyecektir” dizesi, Rudyard Kipling'in “The Ballad of East and West” şiirinden gelir.
Kültür şoku, alışılmış işaretlerin ve kuralların birden kaybolduğu yabancı bir ortamda yaşanan şaşkınlık, kaygı ve yorgunluktur. Kavramı antropolog Kalervo Oberg yaygınlaştırdı. Genellikle dört evreyle anlatılır: balayı (her şey yeni ve heyecanlı), kriz ya da şok (farklar can sıkmaya başlar), toparlanma ya da iyileşme (kişi kuralları öğrenip mizahını geri kazanır) ve uyum (yeni ortamda rahat eder). Kısa süreli turistler çoğu zaman balayı ve kriz evrelerini yaşar. Uzun süre yurt dışında yaşayıp ülkesine dönen kişi de bu evreleri yeniden yaşayabilir; buna ters kültür şoku denir. Rehber turistlerin karşılaşacağı farkları (yemek saatleri, pazarlık, ibadet yerleri kuralları) önceden anlatarak bu şoku hafifletir.
Cevapla, yolun devamı açılsın
1 bölüm kaldı
Hall ve Hofstede: kültürleri karşılaştırmak
Mesafe bölgelerini tanımlayan Edward T. Hall, kültürleri iki ölçütle daha karşılaştırdı:
| Ölçüt | Bir uç | Öbür uç |
|---|---|---|
| İletişim | Düşük bağlamlı: mesaj açık ve doğrudan sözle söylenir (Almanya, ABD, İskandinavya) | Yüksek bağlamlı: anlam ima, ilişki ve sözsüz işaretlerdedir (Japonya, Arap ülkeleri) |
| Zaman | Monokronik (tek zamanlı): bir anda tek iş, program ve dakiklik önemli | Polikronik (çok zamanlı): aynı anda birden çok iş, ilişki programdan önemli |
Hollandalı araştırmacı Geert Hofstede, 1967–1973 yıllarında IBM'in onlarca ülkedeki çalışanlarıyla yaptığı araştırmada dört kültürel boyut buldu. Son iki boyut sonradan, farklı araştırmalarla eklendi: beşinci boyut Michael Bond'un çalışmasına, altıncı boyut Michael Minkov'un verilerine dayanır ve altı boyutlu model 2010'da yerleşti:
| Boyut | Sorduğu soru |
|---|---|
| Güç mesafesi | Toplum güç ve statü eşitsizliğini ne kadar kabullenir? |
| Bireycilik – toplulukçuluk | Kişi kendini birey olarak mı, ailesinin ve grubunun parçası olarak mı görür? |
| Erillik – dişillik | Rekabet ve başarı mı, uyum ve yaşam kalitesi mi öne çıkar? |
| Belirsizlikten kaçınma | Belirsiz durumlar ne kadar kaygı yaratır, kurala ne kadar ihtiyaç duyulur? |
| Uzun – kısa dönem yönelimi (Bond ile) | Gelecek için sabır mı, bugünün ve geleneğin önceliği mi? |
| Hoşgörü – kısıtlama (Minkov ile) | İsteklerin serbestçe mi, kurallarla sınırlı mı yaşandığı |
Düşük güç mesafeli toplumlarda eşitlik öne çıkar: üstlere itiraz olağandır, gelir dağılımı görece dengelidir ve dinler inananların eşitliğini vurgular; yüksek güç mesafeli toplumlarda ise çocuklara itaat öğretilir, yaşlılara hem saygı duyulur hem de onlardan çekinilir.
Rehber için pratik anlamı şudur: Monokronik ve belirsizlikten kaçınan bir grup ayrıntılı program ve dakiklik bekler. Yüksek bağlamlı bir grupta açık eleştiri kaba bulunabilir; sorunlar dolaylı ve nazik bir dille konuşulur.
Rehberin kültürlerarası yetkinliği
AÖF Turist Rehberliği kaynakları rehberin kültürlerarası iletişimdeki özelliklerini üç boyutta toplar:
| Boyut | İçeriği |
|---|---|
| Bilişsel | Bilgi: yerel kültür, grup üyelerinin kültürü, kültürel değerler ve inanç sistemleri |
| Duygusal | Tutum: karşı kültüre empati, saygı, hoşgörü ve açıklık |
| Davranışsal | Beceri: iletişim ve kişilerarası etkileşim becerileri, uygun davranışı seçebilmek |
Bu ayrımda “karşı kültüre empati duymak” bilişsel değil duygusal bir özelliktir. Bilişsel boyut yalnızca bilgi sahibi olmayı kapsar.
Rehberin işini kolaylaştıran birkaç alışkanlık:
- Tur öncesinde grubun ülkesini, dinini, yemek kurallarını ve önemli günlerini öğren.
- Anlatımda deyim, argo ve kültüre özgü şakalardan kaçın; çeviride anlam kaybolur.
- Kendi ülkendeki farklılıkları savunmacı olmadan, nedenleriyle anlat.
- Turistin sorusunu yargılamadan yanıtla. Bilgisizlikten gelen bir soru hakaret değildir.
Halkla ilişkiler, ülke tanıtımı ve görgü
Halkla ilişkiler, bir kurumun ya da kişinin hedef kitlesiyle karşılıklı anlayış, güven ve destek ilişkisi kurmak ve bunu sürdürmek için yürüttüğü planlı ve sürekli iletişim çabasıdır. Reklamdan farkı, ürün satmaktan çok itibar ve güven kurmayı amaçlamasıdır. Çift yönlüdür: kurum hem anlatır hem dinler.
Halkla ilişkiler süreci dört aşamadan oluşur:
- Araştırma: Hedef kitle kurum hakkında ne düşünüyor?
- Planlama: Hangi mesaj, hangi kitleye, hangi araçla, ne zaman?
- Uygulama: Planın hayata geçirilmesi.
- Değerlendirme: Mesaj hedefe ulaştı mı, tutum değişti mi?
İyi halkla ilişkilerin ilkeleri doğruluk, tutarlılık, süreklilik ve sosyal sorumluluktur. Gerçeğe aykırı bilgiyle kurulan imaj ilk krizde çöker.
Kurumsal iletişim kurumun iç ve dış hedef kitleleriyle yürüttüğü bütün iletişim çabalarıdır; kurum kimliği kurumun kim olduğunu ve kendini nasıl sunduğunu, kurum kültürü çalışanların paylaştığı değer, inanç, norm ve sembolleri, imaj ise dışarıdan algılanan izlenimi anlatır.
Rehber için halkla ilişkiler bir kurum işi değil, günlük davranıştır. Turist bir ülkede en uzun süre rehberle konuşur. Bu yüzden rehber kültür elçisidir ve ülke imajını doğrudan etkiler. Türkiye'nin yurt dışında kurumsal tanıtımını 2019'dan beri Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı (7183 sayılı Kanun) yürütür, ama turistin aklında kalan Türkiye çoğu zaman rehberin anlattığı Türkiye'dir.
Protokol ve görgü kuralları rehberin profesyonelliğini gösterir:
- Dakiklik: Buluşma noktasına gruptan önce gel.
- Hitap: Resmî konuklara unvan ve soyadıyla hitap et; samimiyeti karşı taraf başlatsın.
- Tokalaşma: El uzatmayı konuğa bırak; bazı kültürlerde karşı cinsle tokalaşılmadığını hatırla.
- İbadet yerleri: Camide ayakkabı çıkarılır, kadınlar başını örter, omuz ve dizler kapalı olur; namaz vakitlerinde ziyaret sınırlanır. Grubu girişten önce bilgilendir.
- Fotoğraf: İnsanların, özellikle kadınların ve çocukların fotoğrafı izin alınarak çekilir.
Tahmin et
Sence halkla ilişkiler ile reklam aynı şey mi? Bir otelin indirim ilanı ile bir rehberin turistlere dürüst ve güler yüzlü davranması arasında nasıl bir fark var?
Kendi cümlelerinle anlat
Turist rehberine neden 'kültür elçisi' denir? Halkla ilişkiler kavramıyla ilişkilendirerek açıkla.