Duymak dinlemek değildir
Duymak kulağın sesi algılamasıdır, kendiliğinden olur. Dinlemek ise duyulanı anlamaya ve değerlendirmeye yönelik bilinçli bir çabadır. Araştırmalar insanların bir konuşmanın hemen ardından ancak yaklaşık yarısını hatırlayabildiğini gösterir. İyi dinleyici olmak bu yüzden bir beceridir.
| Dinleme türü | Nasıl görünür? |
|---|---|
| Etkin (aktif) dinleme | Anlamaya odaklanır, anladığını geri bildirir, soru sorar |
| Empatik dinleme | Sözlerin yanında duyguları da anlamaya çalışır |
| Seçici dinleme | Yalnızca ilgi çeken kısımları dinler, gerisini kaçırır |
| Görünüşte (sözde) dinleme | Başını sallar, göz teması kurar, ama aklı başka yerdedir |
| Eleştirel dinleme | Söyleneni tartar, kanıtı ve tutarlılığı sorgular |
Dinlemenin önündeki engeller şunlardır: önyargı (konuşmanın başında karar vermek), cümlenin devamını tahmin etmek, anlatılanı sürekli kendi başından geçenle karşılaştırmak, söz kesmek ve aynı anda başka bir işle uğraşmak.
Benmerkezcilik (ego) de güçlü bir engeldir: önce kendi değerleri ve çıkarıyla ilgilenen kişi karşısındakini dinlemez, anlamaya da çalışmaz.
Cevapla, yolun devamı açılsın
1 bölüm kaldı
Etkin dinlemenin teknikleri
Etkin dinleyici yalnızca susmaz, anladığını gösterir. Rehberin her gün kullandığı teknikler şunlardır:
| Teknik | Ne yapılır? | Rehber örneği |
|---|---|---|
| Yansıtma | Karşıdakinin sözünü tekrarlamak ya da kendi sözcükleriyle yeniden ifade etmek | “Bu duvarların neden bu kadar kalın olduğunu soruyorsunuz. Çünkü…” |
| Teşvik etme | Kısa sözler ya da baş sallamayla konuşmayı cesaretlendirmek | “Evet… Sonra ne oldu?” |
| Özetleme | Uzun bir anlatımın ana noktalarını kısaca toparlamak | “Yani odanız gürültülüydü ve klima da çalışmadı, doğru mu?” |
| Soru sorma | Anlaşılmayan noktayı açık uçlu soruyla netleştirmek | “Rahatsızlığınızı biraz daha anlatır mısınız?” |
| Sözsüz destek | Göz teması, gruba dönük beden, onaylayan baş hareketi | Şikâyet dinlerken telefona bakmamak |
Mart 2026 sınavında rehberin turistin sorusunu tekrarlayarak yanıtlamaya başlamasının hangi teknik olduğu soruldu. Cevap yansıtmadır. Bu teknik iki işe yarar: soruyu sormayan diğer turistler de soruyu duyar ve rehber soruyu doğru anladığından emin olur. Çeldiricilerdeki örneklendirme ve kanıtlama ise dinleme değil, anlatımı destekleme teknikleridir (ikinci derste gördün).
Empati ve sempati
Empati, kişinin kendini karşısındakinin yerine koyarak onun duygu ve düşüncelerini doğru anlaması ve bunu ona hissettirmesidir. AÖF kaynakları empatiyi üç aşamada anlatır:
- Olayı karşındakinin gördüğü gibi görmeye çalışmak.
- Onun duygu ve düşüncelerini doğru anlamak.
- Anladığını sözlerinle, ses tonunla ve beden dilinle ona iletmek.
Üçüncü aşama atlanırsa empati yarım kalır. Turistin derdini anlayıp “Boş verin, olur böyle şeyler” diyen rehber empatiyi iletememiştir.
Sempati ise karşındakiyle aynı duyguyu paylaşmak, onun tarafını tutmaktır. Empatide hak vermesen de anlarsın. Sempatide duyguyu paylaşır ve taraf olursun.
Ağustos 2026 sınavında, rehberin kendini konuğun yerine koyarak onun duygu ve düşüncelerini anlamaya ve memnuniyetsizliğin nedenlerini çözmeye çalışması soruldu. Cevap empatiydi. Empatik rehberin turiste kazandırdığı şeyler güven ve memnuniyettir. Turistin psikolojisi ve beklentileri Turizm Sosyolojisi ve Turist Psikolojisi kursunda ayrıca ele alınır.
Tahmin et
Otelindeki odadan şikâyet eden bir turiste rehber 'Haklısınız, bu otel berbat, ben de hiç sevmem' diyor. Sence bu empati mi?
Ben dili, sen dili ve geri bildirim
Psikolog Thomas Gordon'a göre sorun yaşadığımızda dikkati karşıdakinin hatasına çekmek, onu savunmaya iter.
| Sen dili | Ben dili |
|---|---|
| “Yine geç kaldınız, hep grubu bekletiyorsunuz!” | “Buluşma saatinde herkes gelmediğinde müze rezervasyonumuzu kaçırmaktan endişe ediyorum.” |
| Karşıdakini suçlar, yargılar | Davranışı, onun sende uyandırdığı duyguyu ve sonucunu anlatır |
| Savunma ve öfke doğurur | İşbirliğine kapı açar |
Savunucu iletişim, iletişimi bozan en önemli etkenlerden biridir. Suçlayan, yargılayan, kesin hüküm veren ya da üstten konuşan kişi karşısındakini de savunucu yapar. Çözüm suçlamadan, eşit ve anlayışlı bir dil kullanmaktır.
Yapıcı geri bildirim verirken kişiliğe değil davranışa odaklan, somut ol, zamanında ve mümkünse baş başayken söyle. Bir şoföre ya da yardımcı rehbere tüm grubun önünde çıkışmak hem ilişkiyi hem rehberin saygınlığını zedeler.
Johari penceresi ve ego durumları
Johari penceresi (Joseph Luft ve Harry Ingham, 1955), kişinin kendini ne kadar tanıdığını ve başkalarına ne kadar açtığını dört alanla gösterir:
| Kişinin bildiği | Kişinin bilmediği | |
|---|---|---|
| Başkalarının bildiği | Açık alan | Kör alan |
| Başkalarının bilmediği | Gizli alan | Bilinmeyen alan |
Geri bildirim almak kör alanı, kendini açmak gizli alanı küçültür. Böylece açık alan büyür ve iletişim rahatlar. Rehberin her konuşmada “ııı” dediğini bütün grup fark etmiş ama kendisi bilmiyorsa, bu onun kör alanıdır.
Transaksiyonel Analiz (TA), Eric Berne'in geliştirdiği bir yaklaşımdır. Her insanda üç ego durumu vardır:
| Ego durumu | Özelliği | Tipik söz |
|---|---|---|
| Ebeveyn | Öğütler, yargılar, korur ya da eleştirir. Koruyucu ve eleştirici olmak üzere iki yüzü vardır | “Böyle yapılmaz!” |
| Yetişkin | Mantıklı, sakin, bilgiye dayalı karar verir | “Seçeneklerimize bir bakalım.” |
| Çocuk | Duygusal, kendiliğinden, oyunbaz ya da asi; doğal ve uyarlanmış çocuk olarak ikiye ayrılır | “Ama ben şimdi istiyorum!” |
Rehber zor anlarda yetişkin ego durumundan konuşmaya çalışır. Öfkeli bir turiste ebeveyn tavrıyla ders vermek tartışmayı büyütür, çocuk tavrıyla alınmak ise kontrolü kaybettirir.
Kendi cümlelerinle anlat
Bir rehber neden şikâyet eden turiste karşı 'yetişkin' ego durumunda kalmaya çalışmalıdır? Kendi cümlelerinle anlat.