Doğa tarihi ve jeolojik miras

14 dk 11 / 11. ders

Jeolojik zaman ve Anadolu'nun doğuşu

Rehber adayının eğitim programındaki derslerden biri “Türkiye'nin flora ve faunası, doğa tarihi”dir. Flora ve faunayı önceki derslerde gördün; bu ders işin doğa tarihi yanını, yani taşların ve fosillerin anlattığı geçmişi ele alır.

Dünya yaklaşık 4,57 milyar yaşındadır. Canlıların bol fosil bıraktığı son dönem Fanerozoyik, üç zamana ayrılır:

ZamanYaklaşık yaşBu derste ya da içinde neler var?
Paleozoyik570-250 milyon yıl önceKambriyen'den Permiyen'e altı devir
Mesozoyik250-66 milyon yıl önceKemaliye'nin Triyas-Kretase kireç taşları, MTA müzesindeki dev ammonit
Senozoyik66 milyon yıl önce-günümüzÇankırı-Çorum'daki dev gergedan, Kula volkanları, Kuvaterner buzullaşması

Tortul katmanlarda üstteki katman alttakinden gençtir (süperpozisyon ilkesi). Mutlak yaş ise radyoaktif elementlerin bozunmasıyla ölçülür.

Anadolu'yu levhalar biçimlendirdi. Geç Kretase'den beri Arap-Afrika levhaları kuzeye, Avrasya'ya doğru yaklaşır. Aradaki Neotetis okyanusu kapandı ve Toroslar bu sıkışmayla yükseldi. Arap levhası Doğu Anadolu'da Avrasya ile kıta-kıta çarpışması yaşadı. Sıkışan Anadolu levhası iki büyük fay boyunca batıya kaçar:

  • Kuzey Anadolu Fayı (KAF): sağ yanal doğrultu atımlı fay
  • Doğu Anadolu Fayı (DAF): sol yanal doğrultu atımlı fay; ana kolu Karlıova ile Antakya arasında yaklaşık 580 km

İki fay Karlıova'da (Bingöl) birleşir. Batıya kayan levha Ege ve Kıbrıs dalma-batma zonlarında Afrika levhasının üzerine itilir. Bu faylar büyük depremler üretir: 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri DAF üzerinde oldu.

Soru 1
Kuzey Anadolu Fayı ile Doğu Anadolu Fayı aşağıdaki yerlerden hangisinde birleşir?
Ne kadar eminsin?

Cevapla, yolun devamı açılsın

1 bölüm kaldı

Bu derste yanlış ya da eksik bir bilgi mi var?
Bu dersten 9 soru daha var Soru bankasında süresiz çöz, cevabı hemen gör.