Kitle turizmi ve alternatif turizm
Turizm türleri pek çok ölçüte göre sınıflandırılır: amaca, mevsime, gidilen yere, katılanların sayısına, doğayla ilişkiye… Sınav için en kullanışlı ayrım, kitle turizmi ile alternatif turizm arasındaki ayrımdır.
| Kitle turizmi | Alternatif turizm |
|---|---|
| Çok sayıda insan, standart ürün | Küçük gruplar, kişiye ve ilgiye özel ürün |
| Genellikle paket tur, her şey dahil | Bireysel ya da özel ilgi turları |
| Deniz-kum-güneş (3S), yaz ağırlıklı | Kültür, doğa, sağlık, spor; yıl boyu |
| Kıyılarda yoğunlaşır | Talebi iç bölgelere ve kırsala yayar |
Türkiye kitle turizmiyle büyüdü. Kalkınma planları 1990'lardan beri turizmin çeşitlendirilmesini istiyor. Amaç iki sorunu çözmek: mevsimselliği azaltmak ve gelirin yalnızca kıyılarda kalmasını önlemek.
Bir de kişi sayısına göre ayrım var: bireysel turizm (kendi planını yapan gezgin) ve dernek, vakıf ya da kulüp üyelerinin birlikte katıldığı grup turizmi. Rehberin günlük işi çoğunlukla grup turizmidir. AÖF kaynakları aynı sınıflamaya, çok büyük kitlelerin bir arada turizme katıldığı kitle turizmini de ekler.
Cevapla, yolun devamı açılsın
1 bölüm kaldı
Doğaya dayalı türler
| Tür | Tanım | Türkiye'den örnek |
|---|---|---|
| Ekoturizm | Doğal alanlara, doğayı ve yerel kültürü koruyarak ve yerel halka fayda sağlayarak yapılan seyahat | Kaçkarlar, Köprülü Kanyon |
| Agroturizm | Çiftlikte kalıp tarım ve hayvancılık işlerine, hasada katılma | Ege ve Marmara köylerindeki çiftlik evleri |
| Yayla turizmi | Yazın serin yaylalarda dinlenme ve doğa yürüyüşü | Ayder, Pokut, Kafkasör |
| Kuş gözlemciliği | Kuş türlerini sulak alanlarda ve göç yollarında izlemek | Manyas Kuş Cenneti, Sultan Sazlığı, Göksu Deltası |
| Botanik turizmi | Endemik bitkileri gözlemlemek ve incelemek | Toroslar, Kazdağları |
| Kış turizmi | Kayak ve kar sporları | Uludağ, Palandöken, Erciyes, Kartalkaya, Sarıkamış |
| Dalış turizmi | Su altındaki canlıları, mağaraları ve batıkları keşfetmek | Bodrum, Marmaris, Çanakkale'deki batıklar |
| Mağara, dağcılık, rafting, yamaç paraşütü | Macera ve doğa sporları | Çoruh ve Köprüçay'da rafting, Ölüdeniz'de yamaç paraşütü |
Kültür ve Turizm Bakanlığı tanıtımlarında kuş gözlemciliği, hava sporları, golf ile sağlık ve termal turizm, özellikle geliştirmek istediği türler arasında yer alır.
Tahmin et
Bir otel zinciri milli park kenarına 2000 yataklı bir tesis kurup buna “ekoturizm” diyor. Sence bu gerçekten ekoturizm mi?
Kültür, inanç, kongre ve gastronomi
| Tür | Tanım ve örnek |
|---|---|
| Kültür turizmi | Tarihî ve kültürel mirası, müzeleri, festivalleri görmek. Arkeoloji, festival ve film turizmi bunun alt türleridir. Geleneksel evlerini koruyan ve UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndeki Safranbolu gibi tarihî kentler de kültür turizminin hedefidir |
| İnanç turizmi | Kutsal yerlere ziyaret. Efes'teki Meryem Ana Evi, Tarsus, Konya'daki Mevlana Türbesi, Şanlıurfa |
| Kongre ve fuar (MICE) | Meetings, Incentives, Conferences, Exhibitions: toplantı, teşvik gezisi, kongre, fuar. Sezona bağlı değildir, kişi başı harcaması yüksektir. İstanbul ve Antalya öne çıkar. Teşvik gezisi, firmanın başarılı çalışanlarını ya da bayilerini ödüllendirmek için düzenlediği gezidir |
| Gastronomi turizmi | Temel amaç benzersiz yeme-içme deneyimi. UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı'nda gastronomi şehirleri (2026 itibarıyla): Gaziantep (2015), Hatay (2017), Afyonkarahisar (2019) |
| Golf turizmi | Özel sahalarda golf. Türkiye'de merkezi Antalya-Belek |
| Kruvaziyer ve yat | Yolcu gemisiyle birden çok limana uğrayan deniz turizmi; İstanbul'da gemiler Ekim 2021'de açılan Galataport'a yanaşır. Yat turizminde Bodrum, Marmaris, Göcek; yat ve guletlerle koy koy yapılan gezinin adı Mavi Yolculuk'tur |
Yeni ve sınavda adı geçen türler:
- Yaratıcı turizm: Turist izleyici değil, katılımcıdır. Atölyede çini boyar, yerel yemeği kendisi pişirir.
- Yavaş turizm: Az yeri, acele etmeden, yerel yaşama karışarak gezmek. Cittaslow (sakin şehir) hareketi bununla ilgilidir; Türkiye'nin ilk sakin şehri Seferihisar'dır (2009). Hareket 1999'da İtalya'da doğdu; üye olabilmek için nüfusun 50.000'in altında olması gerekir. Birliği dört İtalyan kasabası Slow Food derneğiyle birlikte kurdu; amblemi, sırtında eski ve yeni binalardan bir taç taşıyan turuncu salyangozdur.
- Karanlık (hüzün) turizm: Savaş alanları, felaket bölgeleri, trajik olayların yaşandığı yerler. Gelibolu Yarımadası bu kapsamda ziyaret edilir.
- Sosyal turizm: Düşük gelirli işçi, memur gibi grupların devlet ya da kurum teşvikleri, sosyal tesisler ve kredilerle turizme katılması; kâr amacı gütmez.
- Erişilebilir (engelsiz) turizm: Engelli ve yaşlı turistlerin turizmden eşit yararlanması için mekânın ve hizmetin buna göre tasarlanması.
Erişilebilir turizmin dayanağı evrensel tasarımdır: Ürün ve mekânın uyarlama gerektirmeden herkesçe kullanılabilmesi. İlk ilkesi olan adil (eşit) kullanım, tasarımın farklı yeteneklerdeki herkes için yararlı ve pazarlanabilir olmasını ister. BM Engelli Hakları Sözleşmesi ayrımcılık yapmamayı, topluma tam katılımı, fırsat eşitliğini ve erişilebilirliği genel ilkeleri (md. 3) arasında sayar; evrensel tasarımı ise kavram olarak 2. maddede tanımlar.
Turizm türü sorularını çözmek
Sınav turizm türlerini neredeyse her zaman tanım ya da örnek yer vererek sorar. Şu yöntemi kullan:
- Tanımdaki anahtar kelimeyi bul: “koruma ve yerel fayda” ekoturizm, “çiftlik ve hasat” agroturizm, “eşit katılım” erişilebilir turizm, “trajik olay” karanlık turizm.
- Örnek yer verilmişse onu türe bağla: Ayder yayla, Belek golf, Erciyes kış, Manyas kuş gözlemi.
- Bir türün alt türünü ana tür sanma: Festival ve arkeoloji turizmi kültür turizminin içindedir.
| Anahtar kelime | Tür |
|---|---|
| Kutsal mekân, hac, türbe | İnanç turizmi |
| Teşvik gezisi, kongre merkezi, fuar | MICE |
| Yazlık ev, sahil sitesi | İkinci konut turizmi |
| Sakin şehir, acele etmemek | Yavaş turizm |
| Atölye, kendin yap, katılım | Yaratıcı turizm |
Sağlık ve termal turizm ayrı bir derste, Türkiye'nin turizm bölgeleri ise Türkiye Turizm Coğrafyası dersinde işleniyor.
Kendi cümlelerinle anlat
Alternatif turizm türlerinin gelişmesi neden hem Türkiye ekonomisi hem de kıyı bölgeleri için önemlidir?