Sanat tarihi neye bakar?
Sanat tarihi, insan eliyle yapılmış eserleri zaman ve mekân içinde inceleyen bilimdir. Bir rehber olarak her gün sanat tarihi anlatırsın: bir sütun başlığının hangi döneme ait olduğunu, bir freskteki sahnenin neyi anlattığını, bir heykelin neden öyle durduğunu.
Eserler genelde üç büyük gruba ayrılır:
| Alan | Örnek |
|---|---|
| Mimari | Tapınak, kilise, cami, saray |
| Plastik sanatlar | Heykel ve kabartma (rölyef) |
| Resim | Duvar resmi, tuval resmi, minyatür, mozaik |
Sanat tarihçisinin dört temel aracı vardır:
- Üslup (stil): Bir dönemin, bölgenin ya da sanatçının kendine özgü biçim dili. “Bu kilise Gotik üsluptadır” dediğinde sivri kemerlerini, vitraylarını kastedersin.
- İkonografi: Eserdeki konuyu ve simgeleri tanımlamak. Elinde anahtar tutan aziz Petrus'tur, bu bir ikonografi bilgisidir.
- İkonoloji: Bu simgelerin dönemin düşünce dünyasındaki anlamını yorumlamak. Yöntemi 20. yüzyılda Erwin Panofsky sistemleştirdi.
- Kronoloji: Eseri doğru zamana yerleştirmek.
Cevapla, yolun devamı açılsın
1 bölüm kaldı
Teknikler ve dönemlerin sırası
Sınavda teknik adları sık geçer. Kısa bir sözlük:
| Teknik | Nasıl yapılır? |
|---|---|
| Fresk | Yaş sıva kurumadan üzerine boya sürülür, boya sıvaya işler |
| Tempera | Pigment yumurta gibi bir bağlayıcıyla karıştırılır |
| Enkaustik | Pigment eritilmiş balmumu ile karıştırılır |
| Yağlıboya | Pigment bitkisel yağla karıştırılır, Kuzey Rönesansı'nda yaygınlaştı |
| Mozaik | Küçük taş, cam ya da pişmiş toprak parçaları (tessera) harca dizilir |
| Natürmort | Meyve, çiçek, eşya gibi cansız nesnelerin resmi (ölüdoğa) |
Dönemleri bir zaman şeridi gibi düşün:
- Tarih öncesi (mağara resimleri, ana tanrıça heykelcikleri)
- İlk Çağ uygarlıkları (Mezopotamya, Mısır)
- Antik Yunan ve Roma
- Orta Çağ (Erken Hristiyan, Bizans, Romanesk, Gotik)
- Rönesans (14.–16. yüzyıl)
- Maniyerizm, Barok, Rokoko (16.–18. yüzyıl)
- 19. yüzyıl akımları (Neoklasisizm'den Post-empresyonizm'e)
- 20. yüzyıl akımları (Fovizm'den Pop Art'a)
Tarih öncesi ve Anadolu uygarlıklarının sanatı ayrı kurslarda işleniyor. Burada dünya sanatının ana çizgisine odaklanıyoruz.
Mezopotamya sanatı
Dicle ile Fırat arasındaki ovada taş azdı, bu yüzden yapılar kerpiç ve pişmiş tuğladan yapıldı.
- Ziggurat: Sümerlerin basamaklı, rampalarla çıkılan, tepesinde tapınak bulunan kulesi. Uruk'taki Beyaz Tapınak erken bir örnektir. En iyi korunanı Ur'daki ay tanrısı Nanna'nın zigguratıdır. Kutsal Kitap'taki “Babil Kulesi” de Babil'deki büyük bir zigguratla ilişkilendirilir.
- Gudea heykelleri: Lagaş kentinin yöneticisi Gudea'nın, dua eder biçimde oturan ya da ayakta duran sert taştan heykelleri.
- Hammurabi steli: Eski Babil kralı Hammurabi'nin yasaları siyah bazalt bir stele kazındı. Stel bugün Louvre'dadır.
- Asur: Saray kapılarında insan başlı, kanatlı boğa ya da aslan gövdeli koruyucu heykeller (lamassu) ve aslan avı kabartmaları.
- Yeni Babil: Kral Nebukadnezar'ın mavi sırlı tuğlalarla kaplı İştar Kapısı. Kapı bugün Berlin'deki Pergamon Müzesi'nde yeniden kurulmuş durumda.
Tahmin et
Mısırlılar dev taş piramitler yaparken Mezopotamyalılar neden tuğla zigguratlar yaptı? Tahmin et.
Mısır sanatı
Mısır sanatının merkezinde ölümden sonraki yaşam inancı vardır. Mezarlar sonsuza dek dayanacak biçimde yapıldı.
| Yapı / eser | Bilmen gereken |
|---|---|
| Mastaba | İlk dönemin dikdörtgen, üstü düz mezar yapısı |
| Zoser piramidi | Sakkara'da, üst üste konmuş mastabalar gibi basamaklı. Mimarı İmhotep. İlk piramit |
| Gize piramitleri | Keops (en büyüğü), Kefren ve Mikerinos. Keops piramidi antik dünyanın yedi harikasından ayakta kalan tek eserdir |
| Büyük Sfenks | Aslan gövdeli, insan başlı. Kefren'e atfedilir, başında nemes başlığı vardır |
| Obelisk | Tek parça, sivri uçlu dikilitaş. İstanbul Hipodromu'ndaki Dikilitaş da Mısır'dan getirildi |
| Pilon | Tapınak girişindeki iki yanı yüksek, anıtsal kapı |
Mısır resim ve kabartmasının katı kuralları vardı: baş ve bacaklar profilden, göz ve omuzlar cepheden gösterilir. Önemli kişi daha büyük çizilir. Bu kurallar en belirgin biçimde Akhenaton döneminde (Amarna sanatı) gevşedi. Kraliçe Nefertiti'nin ünlü büstü bu dönemdendir ve Berlin'dedir.
Kendi cümlelerinle anlat
Mısır resimlerindeki figürler neden aynı anda hem profilden hem cepheden görünür? Kendi cümlelerinle açıkla.